GENETİK ŞİFRE

 

✔  DNA üzerinde 4 çeşit nükleotid vardır.

✔  DNA üzerindeki bu nükleotidlerin 3’erli şekilde farklı dizilmesi sonucunda genetik şifre (kod) oluşur. DNA üzerindeki 4 çeşit nükleotidle 3’erli kombinasyonlar yapıldığında 4^3=64 farklı DNA kodonu elde edilir.

✔ DNA Kodonunun mRNA üzerindeki karşılığına RNA kodonu; tRNA üzerindeki karşılığına ise antikodon denir.

64 çeşit kodon, 61 çeşit antikodon vardır. 3 tane RNA kodonunun antikodon karşılığı yoktur. (Durdurma kodonları)

✔ Her RNA kodonunun birden fazla amino asit karşılığı vardır. Bazı kodonların ise amino asit karşılığı yoktur. (durdurma kodonu)

✔ 20 farklı amino asit kullanılarak protein sentezi gerçekleştirilir.

DNA üzerinde bulunan gen parçası bir proteinin sentezlenmesini sağlayan en küçük parçadır. Gendeki şifreye uygun olarak protein sentezlenir. Gen üzerindeki şifre;
✔ kullanılacak olan amino asit çeşidi

✔ kullanılacak olan amino asit sırası

✔ kullanılacak olan amino asit sayısını belirler.

 

✔ Protein sentezi temel olarak iki aşamada gerçekleşir.

1)Transkripsiyon (yazılma): DNA üzerindeki genetik bilginin mRNA üzerine aktarılmasıdır.

✔ Ökaryot hücrelerde; çekirdek, kloroplast ve mitokondride gerçekleşir.
✔ Prokaryot hücrelerde sitoplazmada gerçekleşir.

✔ mRNA sentezinin yapılacağı ipliğe anlamlı iplik, karşısındaki ipliğe tamamlayıcı iplik denir. Anlamlı iplik 3’ --> 5’ yönündeki ipliktir. 

 

✔ Transkripsiyon yapılacak bölge RNA polimeraz tarafından açılarak anlamlı ipliğin karşısına 5’ --> 3’ yönünde sentez yapacak şekilde mRNA sentezini gerçekleştirir.

✔ DNA üzerindeki nükleotidlerin karşısına geçici hidrojen bağları ile mRNA sentezlenir.

A --> U  T --> A  G --> S  S --> G

 

✔ Anlamlı zincirindeki genin başlangıç kodu TAS’dır. Bu kodon mRNA üzerinde AUG kodonu (başlangıç kodonu) olarak sentezlenir.

✔ Transkripsiyon; durdurucu (stop) kodonlardan

(UAA, UAG, UGA) bir tanesinin kodon karşılığı geldiğinde sonlanır. RNA polimeraz DNA üzerinden ayrılır. DNA’nın iki ipliği yeniden birleşir.

2)Translasyon (okunma): mRNA üzerindeki kodonlara uygun amino asitler ile ribozom organelinde protein sentezlenmesine translasyon denir.

 

✔ Translasyon mRNA’nın 5’ ucundan başlayarak 3’ ucuna doğru gerçekleştirilir.

✔ Üretilen mRNA ribozoma giderek ribozomun küçük alt birimine tutunur bu tutunma ribozomun küçük ve büyük alt birimlerinin birleşmesini ve dolayısıyla ribozomun aktifleşmesini sağlar.

✔ mRNA üzerindeki kodonlara uygun antikodon bölgeleri bulunan tRNA’lar ribozomun büyük alt birimine sitoplazmadan uygun amino asitleri getirir. İlk tRNA taşıdığı aminoasidi getirdikten sonra ikinci tRNA’nın getirdiği amino asit ile aralarında peptid bağı kurulur ve 1 molekül su açığa çıkar. Okunan tRNA ribozomu terk eder.

 

✔ Translasyon AUG kodonu ile başlar. UAA, UAG ya da UGA kodonlarından birinin gelmesiyle durur. Durdurma kodonlarının amino asit ve tRNA karşılığı yoktur. Bu nedenle o kodonlara uygun tRNA, mRNA’ya bağlanmaz ve aminoasit getirilmez. Ribozom alt birimleri birbirinden ayrılır. mRNA  ve polipeptid zinciri serbest kalır.

Polizom (Poliribozom): Aynı mRNAnın birden fazla ribozom tarafından okunması ile oluşan yapıdır. Daha hızlı bir şekilde aynı proteinden daha fazla üretilmesini sağlar.

 

✔ Santral Dogma: Hücredeki genetik bilgi aktarımının tamamıdır. Tek yönlü bir bilgi aktarımıdır. Geri dönüşümü yoktur.
Replikasyon, transkripsiyon ve translasyon olmak üre üç aşamada meydana gelir..

Genetik Şifre ve Protein Sentezi

Tablet Versiyonu

Özel Ders

Sorular

1) I. Gen
    II. Kromozom

    III. Nükleotit

    IV. Kodon

Yukarıda verilen kavramların büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde doğu verilmiştir?

A) I-II-III-IV           B) II-I-III-IV            C) II-I-IV-III
               D) I-III-IV-II         E) III-I-II-IV 

 

2) Protein sentezi süresince görev alan yapılar aşağıda verilmiştir.

    I. Aminoasit

    II. Kodon
    III. Antikodon

Protein sentezi süresince yukarıdakilerden en fazla kaç çeşit kullanılabilir?

             I                     II                       III

A)        20                   64                     64

B)        64                   20                     61

C)        20                   61                     61

D)        20                   64                     61

E)        64                   20                     64

3) Transkripsiyon sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi en son gerçekleşir?

A) RNA polimerazın DNA’nın anlamlı ipliğine bağlaması

B) DNAnın hidrojen bağlarının kurulması

C) Nükleotitler arasında fosfodiester bağlarının kurulması

D) Ribonükleotitler ile deoksiribonükleotitler arasında geçici hidrojen bağları kurulması

E) RNA polimerazın DNA’nın anlamlı ipliğinden ayrılması

 

 

4) Transkripsiyon ile üretilecek olan mRNA’nın yapısının farklı olmasında aşağıdakilerden hangisi etkilidir?

A) Kullanılacak aminoasit sayısının farklı olması

B) Nükleotitler arasında oluşacak bağların farklı olması

C) Kullanılacak aminoasitlerin dizilişinin farklı olması

D) Gendeki nükleotit diziliminin farklı olması

E) Kullanılacak aminoasit çeşidinin farklı olması

5) Aşağıda bir hayvan hücresinde görülen

santral dogma olayı özetlenmiştir.

 

 

 

 

   a. I, replikasyon olup her hücrede görülebilir.

   b. II, ribozomda gerçekleşir.

   c. III, hücredeki aminoasit miktarını azaltır.

Santral dogma ile ilgili verilenlerden hangileri doğru olabilir?

A) Yalnız a          B) Yalnız c         C) a ve b
        D) b ve c                 E) a, b ve c

 

6) Protein sentezi sırasında oluşturulan kimyasal bağlardan hangisinin oluşumu sırasında su miktarı artmaz?

 A) Peptid bağı         

 B) Fosfodiester bağı         

 C) Hidrojen bağı

 D) Glikozit bağı

 E) Ester bağı

7) Prokaryot bir hücrede protein sentezi sürecinde;
     I. mRNA’nın çekirdek zarından geçmesi

     II. tRNA ile mRNA arasında geçici hidrojen bağlarının kurulması

     III. mRNA’nın ribozom küçük alt birimine bağlanması

verilen olaylardan hangisi gerçekleşmez?

A) Yalnız I            B) Yalnız II           C) Yalnız III
           D) I ve II              E) II ve III

 

 

8)       UAA – GGS – AUG – AAS – SUS – GUU – UAG

        5’                                                                           3’

Yukarıda mRNA molekülü üzerindeki kodon dizilimi verilmiştir. Bu mRNAdan üretilecek polipeptidin yapısında kaç tane aminoasit bulunur?

A) 7       B) 6         C) 5         D) 4        E) 3

Selin Hoca YouTube kanalında ve selinhoca.com üzerinde bulunan tüm materyaller (video, ders notları, logo) telif hakları Selin Akay Yenilmez ve

Ali Rifat Yenilmez'e aittir.  Materyallerin ticari olarak başka yerlerde kullanılması durumunda  yasal işlem başlatma hakkı saklı tutulmaktadır.

FAYDALI BAĞLANTILAR

Hakkımızda

Gizlilik Sözleşmesi

Mesafeli Satış Sözleşmesi

Teslimat Şartları

İptal - İade Şartları

Kullanıcı Sözleşmesi

  • Twitter
  • YouTube
  • Instagram

Bu site en iyi performansı Google Chrome tarayıcıda vermektedir.

Tüm hakları saklıdır. ©