Bu videoya ait PDF dosyasına buradan ulaşabilirsiniz.

pdf_sh.png

Enzimler - 1

pdf_sh.png

Enzimler - 2

5) ENZİMLER:

✔ Canlı vücudunda kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesine olanak sağlayan organik maddelerdir. (Biyolojik katalizörlerdir.)

✔ Tepkimenin başlayabilmesi için gerekli olan aktivasyon enerjisini düşürürler ve reaksiyonun daha hızlı gerçekleşmesini sağlarlar. Enzimler reaksiyonun başlamasını sağlamazlar.

✔ Tepkime sonucunda değişikliğe uğramadan serbest kalırlar.

✔ Tepkimenin sonucuna, ürün çeşit ve miktarına etki etmezler.

Enzimlerin Yapısı

 

Basit enzim:  Sadece apoenzim kısmından oluşmuştur. Apoenzimin yapısında sadece protein bulunur. Enzimin çalışabilmesi için yardımcı kısma ihtiyacı yoktur.

Bileşik enzim: Apoenzim haricinde yardımcı kısım da taşıyan enzimlerdir. Apoenzim ve yardımcı kısmın birleşmiş haline HOLOENZİM denir. Bu enzimlerin çalışabilmesi için yardımcı kısmın bulunması gerekir. Yardımcı kısım mineralden oluşmuşsa KOFAKTÖR; vitaminden oluşmuşsa KOENZİM adını alır.

Enzimlerin Özelikleri

 

1) Sadece canlılar tarafından hücre içinde sentezlenir.

2) Sitoplazmada serbest halde ya da organel içinde bulunabilirler.

3) Etki ettikleri maddeye SUBSTRAT denir.

4) Hücre içinde ya da hücre dışında görev yapabilirler.

5) Enzimler substrata özgüdür. Enzimle substrat arasında anahtar kilit ilişkisi vardır.  Bu sayede bir enzim canlı vücudundaki tüm tepkimeleri gerçekleştiremez.

6) Tekrar tekrar kullanılabilirler. Tepkimeden değişikliğe uğramadan çıkarlar. Tepkime başlangıcı ve bitiminde miktarlarında değişiklik olmaz. Yapıları bozulduğunda parçalanır, yeniden üretilirler.

7) Tepkime sırasında serbest enzimler substratla birleştiğinden Enzim - substrat kompleksi oluşur. Ortamdaki serbest enzim miktarı azalır. Tepkime tamamlandığında kompleks bozulacağından serbest enzim miktarı başlangıç düzeyine tekrar gelir.

8) Tepkime çeşidi kadar enzim vardır.

9) İnorganik katalizörlerden daha hızlı çalışırlar.

           H2O2 --> H2O + ½ O2

           Fe --> 300 yıl
           Katalaz --> 1 saniye

 

10) Genellikle çift yönlü çalışırlar. (Sindirim, solunum, kemosentez ve fotosentez enzimleri çift yönlü çalışmaz.)

 

                              H2O + CO2 --> H2CO3

Karbonik anhidraz enzimi çift yönlü çalışır.

 

11) Enzimler isimlendirilirken genellikle  aktif enzimlerin sonuna    –az; pasif enzimlerin sonuna –jen eki getirilir.

12) Bir apoenzim çeşidi sadece belirli bir koenzim ya da kofaktör ile çalışabilir. Ancak bir koenzim ya da kofaktör birden fazla apoenzim çeşidi ile çalışabilir. Bu nedenle hücrelerdeki apoenzim çeşidi koenzim ya da kofaktör çeşidinden fazladır.

13) Bazı enzimler hücrede takım halinde çalışırlar.

14) Enzimler gen kontrolünde sentezlenir. Gende sorun çıkması enzimin sentezinin bozulmasına yol açar. Bu da canlıda rahatsızlıklara neden olur.

15) Enzim İnhibisyonu: Ürün çok fazla biriktiğinde ürün inhibitör madde gibi davranarak enzimin çalışmasını durdurur. Bu durumun hücreye iki faydası vardır.
1. Gereksiz ATP harcanması önlenir.
2. Gereksiz ürün oluşumu önlenir.

 

16) Tepkime sonunda oluşan bir ürün enzime aktivatör madde gibi etki göstererek daha fazla ürün oluşmasına neden olabilir.

17) Enzimler etkinliklerine substratın dış yüzeyinden başlar. Substratın yüzey alanı arttıkça enzim aktivitesi de artar.

ENZİMLERİN ÇALIŞMASINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER

1) SUBSTRAT MİKTARI: Substrat miktarı arttıkça tepkime hızlanır. Enzim miktarı sınırlı ise tepkime hızı bir süre sonra sabit kalır.

2) ENZİM MİKTARI: Enzim miktarı arttıkça tepkime hızlanır. Substrat miktarı sınırlı (yeni substrat eklenmeyecek) ise tepkime hızı bir süre hızlanır sonra substratlar biteceği için yavaşlayarak durur. Substrat miktarı sabit (yeni substrat eklenecek ancak başlangıç miktarını geçmeyecek) ise tepkime hızlanır bir süre sonra sabit kalır.

3) SICAKLIK: Enzimler proteinlerden oluştuğu için yüksek sıcaklık denatürasyona neden olur. Düşük sıcaklık ise enzimin yapısını bozmaz sadece çalışmasını durdurur. En iyi çalışmayı optimum sıcaklıkta verirler. Canlı vücudunda bulunan enzimlerin opt çalışma sıcaklığı canlıdan canlıya farklılık gösterebilir.

4) SU: Enzimler ortamdaki su yoğunluğu yaklaşık olarak % 15 in altına düştüğünde çalışmazlar.

5) pH: Enzimlerin yapısına uygun çalışma aralığı vardır. Enzimin çalışma aralığına göre yüksek ya da düşük pH denatürasyona neden olur.

6) SUBSTRAT YÜZEYİ: Enzimler aktivitelerine substratın dış yüzeyinden başlarlar. Substrat yüzeyi arttıkça tepkime hızı da artar.

7) AKTİVATÖR: Enzimin aktivitesini artıran maddelerdir. Bazıları enzimin aktif bölgesinin daha da aktifleşmesini sağlarken bazıları substratın enzime bağlanmasını kolaylaştırır.

8) İNHİBİTÖR:Enzim etkinliğini yavaşlatan ya da durduran maddelerdir. Bazıları enzimin aktif bölgesine bağlanarak aktiviteyi engeller. Bazıları ise  substrat yerine enzime bağlanarak substratın bağlanmasını engeller.