2) LİPİTLER

✔ C, H, O atomlarından oluşur. Bazı lipitlerin yapısında P ve N gibi elementler de bulunabilir.

✔ Enerji vericidirler. H atomu miktarı karbonhidrat ve proteinlere göre daha fazla olduğundan aynı miktarlarına göre daha fazla enerji verir.

✔ Suda çözünmezler. Benzen, kloroform gibi organik çözücülerde çözünürler.

✔ Yapı ve görevlerine göre üç çeşittirler.

​

A) Nötral Yağlar (Trigliserit):

✔ Depo edilerek gerektiğinde enerji verici olarak kullanılan lipit molekülleridir.

✔ Deri altında depolanarak ısı yalıtımı mekanik destek sağlar.

✔ Canlılarda farklı amaçlar ile depolanırlar.

Örneğin; Göçmen kuşlar: Çok fazla enerji vermesi ve hafif olması

Soğuk ortamlarda yaşayan hayvanlar (kutup ayısı): Isı yalıtımı sağlaması ve çok fazla enerji vermesi

Kurak ortamlarda yaşayan hayvanlarda (deve): Solunumla parçalanmaları halinde çok fazla su açığa çıkması

​

✔ Bir tane gliserol molekülü ile üç yağ asidinin dehidrasyon sentezi ile birleşmesiyle oluşmuş lipitlerdir.
✔ Nötral yağ oluşumu sırasında yağ asitleri gliserole üç yerden ester bağı ile bağlanır. Bağlanmanın olduğu her yerden su çıkışı görülür.

​

Yağ Asidi: Uzun karbon zincirlerinden oluşmuş lipit monomerleridir.

✔ Ortamda birikmeleri asitliği artırarak ortam pH’ını düşürür.

✔ Yağ asitleri yapısında bulunan karbonlar arasında çiftli bağ olup olmamasına göre ikiye ayrılır.

 

a) Doymuş Yağ Asitleri: Karbonlar arasında çiftli bağ bulunmayan, bütün karbonların tekli bağ yaptığı yağ asitleridir.

✔ Hayvansaldır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.
Örnek; tereyağı, kuyruk yağı…

​

b) Doymamış Yağ Asitleri: Karbonlar arasında çiftli bağların bulunabildiği yağ asitleridir.
✔ Bitkiseldir ve oda sıcaklığında sıvı haldedirler.
Örnek; zeytinyağı, badem yağı, Ayçiçek yağı…

 

Margarin: Doymamış yağ asitlerinin endüstriyel yollarla hidrojenle doyurulmasıyla oluşmuş yağ asitlerinden oluşmuş yağlardır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.

 

Esansiyel (Temel) Yağ Asitleri: Hayvanlar tarafından üretilemeyip dışarıdan alınmak zorunda olan yağ asitleridir.

​

B) Fosfolipitler:

✔ Bir gliserol, iki yağ asidi ve bir fosfat grubundan oluşmuş lipitlerdir.

✔ Gliserol ve fosfatın bulunduğu kısım baş, yağ asidi kısmı ise kuyruk yapısını oluşturur.

✔ Hücre zarının yapısına katıldığından yapıcı - onarıcı olarak kullanılırlar.

✔ Hücre zarının temel yapısını oluştururlar. Kuyruk kısımları birbirine bakacak şekilde çift sıra dizilmişlerdir.

✔ Fosfolipitlerin baş kısmı hidrofilik, kuyruk kısmı hidrofobiktir.

✔ Bu özellikleri nedeniyle hücre zarının da iç kısmı hidrofobik, dış kısmı hidrofiliktir.

✔ Hücre zarına akıcılık özelliği kazandırırlar.

​

C) Steroitler:

✔ Hücre zarından doğrudan geçebilirler.

✔ Halkasal yapıya sahip olan lipit çeşididir.

✔ Yapıcı-onarıcı ve düzenleyicidir. Enerji verici olarak kullanılmazlar.

✔ Bitkilerde bulunan kauçuk, eterik yağ ve reçine gibi maddelerin yapısına katılırlar.

 

Kolesterol:

✔ Önemli bir steroit çeşididir.
✔ Hayvanların hücre zarının yapısına katılarak zarın geçirgenliğini artırır, akıcılığını azaltarak dayanıklılığını artırır.

✔ Sinir hücrelerindeki miyelin kılıfın yapısında bulunur. Bu şekilde izolasyon sağlar.

✔ D vitamini, safra ve eşeysel hormonların üretiminde kullanılır.

​

NOT: Bitki hücrelerinin zarında kolesterol bulunmaz.

​