(YENİ) Lipitler

Diğer video izleme seçenekleri

2) LİPİTLER

✔ C, H, O atomlarından oluşur. Bazı lipitlerin yapısında P ve N gibi elementler de bulunabilir.

✔ Enerji vericidirler. H atomu miktarı karbonhidrat ve proteinlere göre daha fazla olduğundan aynı miktarlarına göre daha fazla enerji verir.

✔ Suda çözünmezler. Benzen, kloroform gibi organik çözücülerde çözünürler.

✔ Yapı ve görevlerine göre üç çeşittirler.

A) Nötral Yağlar (Trigliserit):

✔ Depo edilerek gerektiğinde enerji verici olarak kullanılan lipit molekülleridir.

✔ Deri altında depolanarak ısı yalıtımı mekanik destek sağlar.

✔ Canlılarda farklı amaçlar ile depolanırlar.

Örneğin; Göçmen kuşlar: Çok fazla enerji vermesi ve hafif olması

Soğuk ortamlarda yaşayan hayvanlar (kutup ayısı): Isı yalıtımı sağlaması ve çok fazla enerji vermesi

Kurak ortamlarda yaşayan hayvanlarda (deve): Solunumla parçalanmaları halinde çok fazla su açığa çıkması

✔ Bir tane gliserol molekülü ile üç yağ asidinin dehidrasyon sentezi ile birleşmesiyle oluşmuş lipitlerdir.
✔ Nötral yağ oluşumu sırasında yağ asitleri gliserole üç yerden ester bağı ile bağlanır. Bağlanmanın olduğu her yerden su çıkışı görülür.

Yağ Asidi: Uzun karbon zincirlerinden oluşmuş lipit monomerleridir.

✔ Ortamda birikmeleri asitliği artırarak ortam pH’ını düşürür.

✔ Yağ asitleri yapısında bulunan karbonlar arasında çiftli bağ olup olmamasına göre ikiye ayrılır.

 

a) Doymuş Yağ Asitleri: Karbonlar arasında çiftli bağ bulunmayan, bütün karbonların tekli bağ yaptığı yağ asitleridir.

✔ Hayvansaldır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.
Örnek; tereyağı, kuyruk yağı…

b) Doymamış Yağ Asitleri: Karbonlar arasında çiftli bağların bulunabildiği yağ asitleridir.
✔ Bitkiseldir ve oda sıcaklığında sıvı haldedirler.
Örnek; zeytinyağı, badem yağı, Ayçiçek yağı…

 

Margarin: Doymamış yağ asitlerinin endüstriyel yollarla hidrojenle doyurulmasıyla oluşmuş yağ asitlerinden oluşmuş yağlardır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.

 

Esansiyel (Temel) Yağ Asitleri: Hayvanlar tarafından üretilemeyip dışarıdan alınmak zorunda olan yağ asitleridir.

B) Fosfolipitler:

✔ Bir gliserol, iki yağ asidi ve bir fosfat grubundan oluşmuş lipitlerdir.

✔ Gliserol ve fosfatın bulunduğu kısım baş, yağ asidi kısmı ise kuyruk yapısını oluşturur.

✔ Hücre zarının yapısına katıldığından yapıcı - onarıcı olarak kullanılırlar.

✔ Hücre zarının temel yapısını oluştururlar. Kuyruk kısımları birbirine bakacak şekilde çift sıra dizilmişlerdir.

✔ Fosfolipitlerin baş kısmı hidrofilik, kuyruk kısmı hidrofobiktir.

✔ Bu özellikleri nedeniyle hücre zarının da iç kısmı hidrofobik, dış kısmı hidrofiliktir.

✔ Hücre zarına akıcılık özelliği kazandırırlar.

C) Steroitler:

✔ Hücre zarından doğrudan geçebilirler.

✔ Halkasal yapıya sahip olan lipit çeşididir.

✔ Yapıcı-onarıcı ve düzenleyicidir. Enerji verici olarak kullanılmazlar.

✔ Bitkilerde bulunan kauçuk, eterik yağ ve reçine gibi maddelerin yapısına katılırlar.

 

Kolesterol:

✔ Önemli bir steroit çeşididir.
✔ Hayvanların hücre zarının yapısına katılarak zarın geçirgenliğini artırır, akıcılığını azaltarak dayanıklılığını artırır.

✔ Sinir hücrelerindeki miyelin kılıfın yapısında bulunur. Bu şekilde izolasyon sağlar.

✔ D vitamini, safra ve eşeysel hormonların üretiminde kullanılır.

NOT: Bitki hücrelerinin zarında kolesterol bulunmaz.

Sorular

 

1) Canlı vücudunda bulunan karbonhidrat (I), yağ (II) ve proteinler (III) solunumla parçalanarak enerji verici olarak kullanılabilir. Canlıların bu molekülleri enerji verici olarak kullanım sırası I – II – III;  Birim miktarlarının açığa çıkardığı enerji miktarına göre sıralaması ise II – III – I’dir.

Buna göre, yağların daha fazla enerji vermesine rağmen enerji verici olarak ilk sırada kullanılmamalarının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yapılarındaki hidrojen sayısının daha fazla olması

B) Sindirilmeleri sonucunda yağ asidi ve gliserol oluşturmaları

C) Canlı yapısında yapıcı onarıcı olarak daha fazla bulunmaları

D) Suda çözünmemeleri

E) C,H ve O dışında N ve P elementleri de içermeleri

2) Trigliserit sentezi gerçekleştiren bir hücre için;

 

 

 

Verilen grafiklerden hangisi çizilemez?

A) Yalnız I             B) Yalnız II        C) Yalnız III

                 D) I ve III              E) II ve III             

 

3) Fosfolipit ve nötral yağlar ile ilgili,

I. Monomerleri ester bağı ile birbirine bağlanır.

II. Deri altında depolanırlar.

III. Yağ asitlerine göre çeşitlenirler.

IV. Hücre zarının yapısına katılırlar.

Verilen özelliklerden hangileri her ikisi için de geçerlidir?

A)Yalnız I                B) I ve III            C) II ve III

                   D) III ve IV        E) I, II ve IV

 

4) Hücre zarının yapısına katılarak zara, hidrofobik ve hidrofilik özellik kazandıran molekül aşağıdakilerden hangisidir?

A)Glikoz             B) Kolesterol        C) Trigliserit

               D) Fosfolipit         E) Protein

5) Aşağıdakilerden hangisi steroitlerle ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Safra ve D vitamininin sentezinde görev alır.

B) Eşeysel hormonların üretiminde görev aldıklarından düzenleyicidirler.

C) Bitkilerde bazı salgıların yapısında bulunur ve bitkileri zararlı organizmalara karşı korur.

D) Enerji verici olarak kullanılmaz.

E) Bitki hücre zarının yapısına katılarak zarın geçirgenliğini artırır.

 

6) Aşağıdaki temel bileşenlerden hangisi sindirime uğrar?

A) Fosfolipit       

B) Glikoz       

C) Kolesterol

D) Esansiyel yağ asidi   

E) Gliserol

Cevap Anahtarı:1)C 2)D 3)B 4)D 5)E 6)A

Lipitler