Önceki konu: Karbonhidratlar

Lipitler

pngwing.com (1).png

(YENİ) Lipitler

2) LİPİTLER

 

✔ C, H, O atomlarından oluşur. Bazı lipitlerin yapısında P ve N gibi elementler de bulunabilir.

✔ Enerji vericidirler. H atomu miktarı karbonhidrat ve proteinlere göre daha fazla olduğundan aynı miktarlarına göre daha fazla enerji verir.

✔ Sindirilmeden hücre zarından geçemezler.

✔ Yağ asidi ve gliserol monomerleridir.

✔ Suda çözünmezler. Benzen, kloroform gibi organik çözücülerde çözünürler.

✔ Deri altında depolanarak ısı yalıtımı mekanik destek sağlar.

✔ Canlılarda farklı amaçlar ile depolanırlar.
Göçmen kuşlar: Çok fazla enerji vermesi ve hafif olması

Soğuk ortamlarda yaşayan hayvanlar (kutup ayısı): Isı yalıtımı sağlaması ve çok fazla enerji vermesi

Kurak ortamlarda yaşayan hayvanlarda (deve): Solunumla parçalanmaları halinde çok fazla su açığa çıkartması

✔ Yapı ve görevlerine göre üç çeşittirler.

a) NÖTRAL YAĞLAR (TRİGLİSERİT):

✔ Bir tane gliserol molekülü ile üç yağ asidinin dehidrasyon sentezi ile birleşmesiyle oluşmuş lipitlerdir.
✔ Depo edilerek gerektiğinde enerji verici olarak kullanılan lipit molekülleridir.

✔ Nötral yağ oluşumu sırasında yağ asitleri gliserole üç yerden ESTER BAĞI ile bağlanır. Bağlanmanın olduğu her yerden su çıkışı görülür.

YAĞ ASİDİ: Uzun karbon zincirlerinden oluşmuş lipit monomerleridir.

✔ Ortamda birikmeleri asitiği artırarak ortam pHını düşürür.

✔ Yağ asitleri yapısında bulunan karbonlar arasında çiftli bağ olup olmamasına göre ikiye ayrılır.

 

a) DOYMUŞ YAĞ ASİTLERİ: Karbonlar arasında çiftli bağ bulunmayan, bütün karbonların tekli bağ yaptığı yağ asitleridir.

✔ Hayvansaldır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.
Tereyağı, kuyruk yağı…

b) DOYMAMIŞ YAĞ ASİTLERİ: Karbonlar arasında çiftli bağların bulunabildiği yağ asitleridir.
✔ Bitkiseldir.
✔ Oda sıcaklığında sıvı haldedirler.
Zeytin yağı, badem yağı, Ayçiçek yağı….

MARGARİN: Doymamış yağ asitlerinin endüstriyel yollarla hidrojenle doyurulmasıyla oluşmuş yağ asitlerinden oluşmuş yağlardır.
✔ Oda sıcaklığında katı haldedirler.

ESANSİYEL (TEMEL) YAĞ ASİTLERİ: Hayvanlar tarafından üretilemeyip dışarıdan alınmak zorunda olan yağ asitleridir.

b) FOSFOLİPİTLER:

✔ Bir gliserol, iki yağ asidi ve bir fosfat grubundan oluşmuş lipitlerdir.

✔ Gliserol ve fosfatın bulunduğu kısım baş, yağ asidi kısmı ise kuyruk yapısını oluşturur.

✔ Hücre zarının yapısına katıldığından yapıcı-onarıcı olarak kullanılırlar.

✔ Hücre zarının temel yapısını oluştururlar. Kuyruk kısımları birbirine bakacak şekilde çift sıra dizilmişlerdir.

✔ Fosfolipitlerin baş kısmı hidrofilik, kuyruk kısmı hidrofobiktir.

✔ Bu özellikleri nedeniyle hücre zarının da iç kısmı hidrofobik dış kısmı hidrofiliktir.

✔ Hücre zarına akıcılık özelliği kazandırırlar.

c) STEROİTLER:

✔ Halkasal yapıya sahip olan lipit çeşididir.

✔ Yapıcı-onarıcı ve düzenleyicidir. Enerji verici olarak kullanılmazlar.

✔ Hücre zarının yapısına katılarak zarın dayanıklılığını ve geçirgenliğini artırırlar.

✔ Eşeysel hormonların ve D vitamininin yapısını oluştururlar.

✔ Sinir hücrelerinde izolasyon sağlarlar.

✔ Hayvanlarda bulunan kolesterol ve safranın yapısına katılırlar.

✔ Bitkilerde bulunan kauçuk, eterik yağ ve reçine gibi maddelerin yapısına katılırlar.

KOLESTEROL:

✔ Önemli bir steroit çeşididir.

✔ Hücre zarından sindirilmeden geçiş yapabilir.
✔ Hayvanların hücre zarının yapısına katılarak zarın geçirgenliğini ve akıcılığını artırır.

✔ Deri hücrelerinin yapısına katılarak derinin direncini artırır ve su kaybının engellenmesini sağlar.

Sıradaki konu: Proteinler ve Vitaminler

Tablet Versiyonu

Özel Ders

Sorular:

 

1) Canlı vücudunda bulunan karbonhidrat (I), yağ (II) ve proteinler (III) solunumla parçalanarak enerji verici olarak kullanılabilir. Canlıların bu molekülleri enerji verici olarak kullanım sırası I – II – III;  Birim miktarlarının açığa çıkardığı enerji miktarına göre sıralaması ise II – III – I’dir.

Buna göre, yağların daha fazla enerji vermesine rağmen enerji verici olarak ilk sırada kullanılmamalarının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yapılarındaki hidrojen sayısının daha fazla olması

B) Sindirilmeleri sonucunda yağ asidi ve gliserol oluşturmaları

C) Canlı yapısında yapıcı onarıcı olarak daha fazla bulunmaları

D) Suda çözünmemeleri

E) C,H ve O dışında N ve P elementleri de içermeleri

2) Trigliserit sentezi gerçekleştiren bir hücre için;

 

 

 

Verilen grafiklerden hangisi çizilemez?

A) Yalnız I                     B) Yalnız II                C) Yalnız III

                      D) I ve III                      E) II ve III             

 

3) Fosfolipit ve nötral yağlar ile ilgili,

I. Monomerleri ester bağı ile birbirine bağlanır.

II. Deri altında depolanırlar.

III. Yağ asitlerine göre çeşitlenirler.

IV. Hücre zarının yapısına katılırlar.

Verilen özelliklerden hangileri her ikisi için de geçerlidir?

A)Yalnız I                       B) I ve III                   C) II ve III

                      D) III ve IV                   E) I, II ve IV

 

4) Hücre zarının yapısına katılarak zara, hidrofobik ve hidrofilik özellik kazandıran molekül aşağıdakilerden hangisidir?

A)Glikoz                      B) Kolesterol          C) Trigliserit

                   D) Fosfolipit                     E) Protein

5) Aşağıdakilerden hangisi steroitlerle ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Safra ve D vitamininin sentezinde görev alır.

B) Eşeysel hormonların üretiminde görev aldıklarından düzenleyicidirler.

C) Bitkilerde bazı salgıların yapısında bulunur ve bitkileri zararlı organizmalara karşı korur.

D) Enerji verici olarak kullanılmaz.

E) Bitki hücre zarının yapısına katılarak zarın geçirgenliğini artırır.

 

6) Aşağıdaki temel bileşenlerden hangisi sindirime uğrar?

A) Fosfolipit                    B) Glikoz            C) Kolesterol

                   D) Esansiyel yağ asidi       E) Gliserol

PDF Köşesi

4) Lipitler

ÖDK - Lipitler