Bu videolara ait PDF dosyalarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bu videolara ait PDF dosyalarına buradan ulaşabilirsiniz.

pdf_sh.png

Sindirim Sistemi - 1

pdf_sh.png

Sindirim Sistemi - 2

Sindirim Sistemi

✔ Canlılar hayatsal faaliyetlerini gerçekleştirebilmek için organik maddelerin kimyasal bağlarındaki enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu molekülleri hücresel solunum ile parçalayarak enerjiyi açığa çıkarırlar. Bu enerjiyi elde edebilmek için ise beslenmek zorundadırlar.

✔ Karbonhidrat, yağ ve protein gibi kompleks organik moleküllerin enzim ve su aracılığı ile monomerlerine ayrışmasına sindirim denir.

 

Sindirim Çeşitleri

Besinleri parçalama şekillerine göre

Mekanik Sindirim (Fiziksel Sindirim): Besinlerin fiziksel olarak küçük parçalara ayrılmasıdır. örnek: Dişlerle parçalama, kas hareketleri, safra…

Mekanik sindirimde enzimler görev yapmaz.

Kimyasal Sindirim: Besinlerin su ve enzimler yardımıyla monomerlerine kadar ayrışmasıdır.

Sindirimin gerçekleştiği yere göre

Hücre İçi Sindirim: Endositoz ile hücreye alınan besinlerin sitoplazmada besin kofulu içerisinde lizozom tarafından sindirilmesidir.

Hücre Dışı Sindirim: Hücre dışına gönderilen enzimlerle besinin hücre dışında sindirilmesidir.

 

İnsanda Sindirim Sistemi
✔ Sindirim sistemi organları: Ağız, yutak, yemek borusu, mide, bağırsaklar ve anüs

✔ Sindirime yardımcı organlar: Karaciğer, pankreas ve tükürük bezi olmak üzere üç şekilde incelenir.

Sindirim Sistemi Organları

1) Ağız

✔ Dil, diş ve tükürük bezlerinin yardımı ile sindirimin başladığı organdır.

✔ Nötr pH’a sahiptir.

✔ Çiğneme ile fiziksel ve kimyasal sindirim gerçekleştirilir. Dişler fiziksel sindirimi, tükürük bezleri karbonhidratın kimyasal sindirimi gerçekleştirir.

Çiğneme, uç beyinin kontrolünde başlayan daha sonra omurilik soğanı kontrolünde devam eden bir reflekstir.

✔ Kulak altı, dil altı ve çene altı olmak üzere üç çift tükürük bezi bulunur. Bu bez içinde mineral, mukus ve amilaz enzimi içeren tükürük sıvısı salgılar.

 

2) Yutak (Farinks)

✔ Ağız ile yemek borusu arasında kalan kısımdır.

✔ Besinlerin yemek borusuna iletilmesini ve lokmanın yutulması sırasında soluk borusuna geçmesini önler.

3) Yemek Borusu (Özofagus)

✔ Yutaktan gelen besinleri ardışık kasılıp gevşeme hareketleri ile (peristaltik hareket) mideye ileten borudur.

✔ Fiziksel ya da kimyasal sindirim gerçekleşmez.

✔ Yemek borusunun ön kısmında bulunan çizgili kaslar yutma olayının kısmen kontrollü olmasını sağlar.

✔ Yemek borusundaki peristaltik hareketler mide yönünde değil de ağıza doğru olursa kusma meydana gelir.

 

Sindirim Sisteminin Yapısı

✔ Sindirim sistemi yemek borusundan anüse kadar benzer bir yapıya sahiptir.

✔ İçten dışa doğru üç ana tabakadan meydana gelmiştir.

 

İç Tabaka: Besinlerin kanal boyunca hareketini kolaylaştıran mukus salgılayan epitel dokudur. Ayrıca, sindirim sistemini kendi salgılarından korur. (Mukoza tabakası da denir.)

Orta Tabaka: Düz kaslar bulunur.

Dış Tabaka: Bağ dokusu vardır. Bağ dokusunun üstünde periton zarı vardır. Ancak periton yemek borusunda yoktur.

4) Mide

✔ Diyaframın hemen altında sol tarafta bulunan J şeklinde hem endokrin hem de ekzokrin bez özelliği olan organdır.

✔ Midenin yemek borusu ile bağlandığı yere kardia (mide ağzı), ince bağırsak ile bağlandığı bölgeye pilor (mide kapısı) denir.

✔ Fiziksel ve kimyasal sindirim yapılır. Fiziksel sindirim orta tabakadaki kaslar sayesinde gerçekleşirken, kimyasal sindirim iç tabakadaki hücreler tarafından üretilen mide öz suyu sayesinde gerçekleşir. Sadece proteinlerin kimyasal sindirimi yapılır.

✔ Midedeki tüm olayları vagus siniri ve mide tarafından salgılanan gastrin hormonu düzenler.

✔ Peristaltik hareketlerin mideye ulaşması durumunda kardia açılır. Daha sonra tekrar kapatılır böylece mide içeriğinin yemek borusuna kaçması önlenir.

✔ Besinler mide hareketleri ve mide özsuyu sayesinde bulamaç haline dönüştürülür. Buna kimus denir. Kimus, pilor kaslarının gevşemesiyle ince bağırsağa  geçer.

✔ Mide öz suyu içerisinde mukus, HCl, pepsinojen ve renin (Sadece çocuklarda) bulunur.

Renin (Lap): sütteki kazein proteini çöktürmeye (peynirleştirmeye) dolayısıyla midede uzun zaman kalmasına ve sindiriminin kolaylaşmasına yardımcı olur. Aksi halde kısa sürede bağırsağa geçen süt tam sindirilemediğinden ishale neden olur. Bebeklerde ve sütle beslenen çocuklarda bulunur. Yaş ilerledikçe azalarak salgısı durur.

 

HCl: Pepsinojeni pepsin haline dönüştürür. Ayrıca, mide pH’ını düzenler. Mide pH’ı yaklaşık olarak 2 civarındadır. 

                   

        HCl

  pepsinojen  -->  pepsin

5) İnce Bağırsak

✔ Mide ile kalın bağırsak arasında bulunan hem endokrin hem ekzokrin bez özelliğindeki organdır.

✔ Üç kısımdan oluşur.

1) Duedonum (Onikiparmak bağırsağı)

2) Jejenum (Boş bağırsak)

3) İleum (Kıvrımlı bağırsak)

Duedonum (Onikiparmak Bağırsağı)

✔ Sindirimin en yoğun olduğu bölümdür.

✔ İnce bağırsak içerisinde kasların hareketi sonucu oluşan bazik özellikteki besin karışımına kilus denir.

✔ Kilusun bağırsak iç zarına temas etmesi duedonumdan kana enterogastrin, sekretin ve kolesistokinin hormonu salgılanmasını sağlar. Bu salgılar, mide, karaciğer, safra kesesi ve pankreası uyarır.

✔ Safra karaciğerden ve safra kesesinden koledok kanalına, pankreas enzimleri ise wirsung kanalı ile onikiparmak bağırsağına taşınır. Bu iki kanalda bağırsağa girmeden önce vater kabarcığı ile birleşip onikiparmak bağırsağına açılır.

.

Jejenum ve İleum

✔ Sindirim ve emilimin yapıldığı yerdir.

✔ İç yüzeyi emilim yüzeyini artıran villuslar ile kaplıdır.

✔ İç yüzeyindeki epitel dokudan bol miktarda sinirim enzimi salgılanır.

✔ Enterokinaz, peptidaz (erepsin) --> Protein

✔ Sükraz, maltaz, laktaz ve dekstrinaz --> Karbonhidrat

✔ Nükleaz --> DNA ve RNA Sindirimi yapan enzimler bulunur.

 

7) Kalın Bağırsak:

✔ İnce bağırsaktan farklı olarak iç yüzeyini örten epitel dokuda villus yoktur. Ayrıca sindirim enzimi üretimi de bulunmaz. Ancak daha fazla mukus üretimi vardır.

✔ Vitamin, su ve mineral emilimi gerçekleşir.

✔ B ve K vitamini sentezleyen mutualist bakteriler bulunur. Üretilen B ve K vitaminleri de emilir.

✔ İnce bağırsakla kalın bağırsağın birleştiği yere kör bağırsak (çekum) denir. İnsanda kör bağırsağın parmak şeklinde çıkıntı olan apandis bulunur. Buranın iltihaplanmasına apandisit denir.

✔ Kalın bağırsak rektum ile sonlanır. Rektumun vücut dışına açılan bölümüne anüs denir.

Tükürük Bezi

✔ Kulak altı, dil altı ve çene altı olmak üzere üç çift tükürük bezi bulunur.

✔ Tükürük salgısını kanallar ile ağız içine boşaltır.

✔ Tükürüğün pHı nötr civarındadır. (6-7)

✔ Tükürük içerisinde amilaz enzimi bulunur. Bu enzim, karbonhidratların kimyasal sindirimini başlatır. Ayrıca lizozim enzimi de bulunur. Bu enzim, ağız içindeki mikroorganizmaları etkisiz hale getirir.

Karaciğer

✔ Safra salgılayarak sindirime yardım eder.

✔ Karaciğer safra (öd) salgılar. Safra, karaciğer kanalı ile  safra kesesine gönderilerek depolanabilir.

✔ Karaciğer kanalı, karaciğerden çıkınca iki kola ayrılır. Bu kollardan biri fazla safrayı safra kesesine gönderir. Diğeri ise koledok kanalıdır. Safrayı vater kabarcığına boşaltır.

Safra: Safra tuzu, kolesterol, safra pigmentleri, yağ asitleri ve sudan oluşmuştur. Yapısında enzim bulunmadığından kimyasal sindirimde görev almaz. Sadece yağların fiziksel sindiriminde görev alır. Ayrıca bağırsağın pH’ını düzenler.

✔ Safra tuzu ve su herhangi bir nedenle azalırsa kolesterol çökerek safra taşlarını oluşturur. Safra taşları ya da herhangi bir nedenle safra kanallarının tıkanması sonucu safra emilerek kana geçer. Deride sarı renk oluşur. Buna sarılık hastalığı denir. Bu hastalığın yenidoğan sarılığı ile alakası yoktur.

Karaciğerin Görevleri

1) Safra salgılamak ve safra kesesinde depolamak.

2) Kanın damar dışında pıhtılaşmasında rol alan fibrinojen ve trombojen proteinlerini sentezlemek

3) Kanın damar içinde pıhtılaşmasını engelleyen heparini sentezlemek

4) Protein ve karbonhidratların yağlara dönüşümünü sağlamak

5) Zehirli maddeleri zehirsiz hale getirmek (Amonyağı üre ya da ürik asite dönüştürmek , ilaçların zararlı etkilerini ve alkolü yok etmek, katalaz enzimi ile H2O2’i su ve oksijene parçalamak.)

6) Kan şekerini düzenlemek

7) Öncül A vitaminini (provitamin A = Karoten) A vitaminine dönüştürmek

8) ADEK vitaminlerini depolamak

9) Yaşlanmış alyuvarları parçalamak (kupfer hücreleri)

10) Kansızlık halinde alyuvar üretmek

11) Vücut ısısını düzenlemek

12) Eritropoietin hormonu salgılamak

Pankreas

✔ Karın boşluğunda mide ve onikiparmak bağırsağı arasında yer alan yaprak şeklinde bir karma bezdir.

✔ İnsülin ve glukagon hormonları üreterek kan şekerini düzenler. Endokrin özelliğinin sindirim sistemi ile doğrudan bağlantısı yoktur.

✔ Pankreas öz suyu üreterek sindirime yardımcı olur. Pankreas öz suyu acini hücreleri tarafından üretilerek wirsung kanalı ve vater kabarcığı ile onikiparmak bağırsağına dökülür.

Pankreas öz suyu

Tripsinojen, kimotripsinojen --> Protein

Amilaz --> Karbonhidrat

Lipaz --> Yağ

Nükleaz --> Nükleik asit sindiriminde görevli enzimler bulunur.

SİNDİRİM SİSTEMİNİN SİNİRSEL VE HORMONAL KONTROLÜ

 

✔ Besinin görülmesi, çiğnenmesi gibi durumlar vagus sinirinin uyarılmasına neden olur. Bu uyarılma, kardia bölgesindeki bazı hücrelerin uyarılmasını ve bu hücreler tarafından gastrin homonu salgılanmasını sağlar.

✔ Gastrin hormonu mide epitel hücreleirni uyararak mide öz suyu salgılanmasını sağlar. Mide öz suyunun salgılanmasında, mide içindeki besinlerin mide iç yüzeyine çarpması da etkilidir.

✔ Kimusun bağırsağa geçmesi enterogastrin, sekretin ve kolesistokinin hormonlarının salgılanmasını sağlar.

✔ Enterogastrin, gastrin hormonunun salgısını durdurur. Böylece gereksiz yere mide öz suyu üretimi engellenmiş olur.

✔ Sekretin, pankreası uyararak bazik özellikteki bikarbonat iyonlarının bağırsağa dökülmesini sağlar. Karaciğeri uyararak safra salgılamasını ve bu safranın safra kesesinde depolamasını sağlar. (Sekretin, bağırsaktaki sindirim için zemin hazırlar.)

✔ Kolesistokinin, Safra kesesi ve pankreası uyarır. Safra kesesinin safra salgılamasını; pankreasın ise pankreas öz suyu salgılamasını sağlar.

KARBONHİDRATLARIN KİMYASAL SİNDİRİMİ

✔ Karbonhidratların kimyasal ağızda başlar; ince bağırsakta sonlanır.

✔ Selüloz ve kitin sindirimini sağlayan enzimler insanlar tarafından üretilemez. Ancak selüloz mukus salgısını artırıcı yönde etki yaptığından sindirim sisteminin sağlığı için önemlidir.

YAĞLARIN FİZİKSEL VE KİMYASAL SİNDİRİMİ

✔ Sadece ince bağırsak içerisinde sindirimi gerçekleşir.

✔ Safra, fiziksel sindirimini; lipaz ise kimyasal sindirimini gerçekleştirir.

PROTEİNLERİN KİMYASAL SİNDİRİMİ

✔ Midede başlar; ince bağırsakta sonlanır.

NÜKLEİK ASİTLERİN KİMYASAL SİNDİRİMİ

✔ İnce bağırsak da gerçekleşir.

 

İnce Bağırsak

 (P) Deoksiriboznükleaz --> DNA
 (P) Ribonükleaz --> RNA

 

                Nükleotit sindiren enzimler (İB)

Nükleotit + H2O --> Azotlu Organik Baz + Pentoz + FosforikAsit

BESİNLERİN EMİLİMİ

✔ Karbonhidrat, yağ ve proteinler hidroliz edildikten sonra monomer haldeyken emilirken; vitamin, mineral ve su üzerinde işlem yapılmadan emilebilir.

✔ Emilimin asıl gerçekleştiği yer ince bağırsaktır. Ancak sindirim sisteminin bazı diğer bölgelerinde de emilim gerçekleşir.

Ağız ve Mide --> Bazı zehirler, hormonlar, iyonlar, nikotin bazı ilaçlar (mide) ve alkol gibi maddeler emilebilir. Kalın bağırsakta su, vitamin ve mineral emilimi yapılır.

✔ İnce bağırsak iç yüzeyinde bulunan villuslar, emilim yüzeyini artırırlar. Villuslar içerisinde kılcal kan damarları ve lenf damarları bulunur.

GASTRİT: Bakteriler ile mide mukozasının iltihaplanmasıdır.

ÜLSER: Gastritin ilerleyerek yaraya dönüşmesidir. Bağırsak içerisinde de görülebilir.

REFLÜ: Mide içeriğinin kardia kapakçıklarının bozulması nedeniyle yemek borusuna kaçmasıdır.

SARILIK: Safra yapısındaki kolesterolün çökelmesi sonucu oluşan safra taşlarının safra kanallarını tıkaması ya da herhangi bir nedenle safranın ince bağırsağa dökülemeyip karaciğer tarafından emilerek kana geçmesi sonucunda derinin sarı bir renk almasıdır.

SİROZ: Alkol, Hepatit virüsü, gereksiz ilaç kullanımı gibi nedenlerle karaciğerin yağlanarak sertleşmesidir. İlaçlarla tedavi edilir. Ancak karaciğer yetmezliğine de neden olabilir.