(YENİ) Beslenme İlişkileri - Madde ve Enerji Akışı

Diğer video izleme seçenekleri

CANLILAR ARASINDAKİ BESLENME İLİŞKİSİ

✔ Canlılarda üç şekilde beslenme görülür.

1) Ototrof

2) Heterotrof

3) Hem ototrof hem heterotrof

 

1) İnorganik maddeleri kullanarak organik maddeleri üreten  ve böylece, kendi besinini kendisi üreten canlılara ototrof denir.

✔ Ototrof canlılar, organik maddeyi üretme şekilerine göre ikiye ayrılır. Bunlar fotoototrof  ve kemoototroftur.

✔ Fotoototroflar fotosentez yapar ve klorofil pigmentine sahiplerdir.

✔ Kemoototroflar ise kemosentez yapar ve prokaryotlardır. ​

 

2) Organik maddeleri beslenme yolu ile dışarıdan hazır alan canlılara heterotrof denir. Heterotrof canlılar beslenme şekillerine göre holozoik, saprofit ve parazit olmak üzere üçe ayrılır. ​

✔ Holozoik canlılar, besinlerini büyük parçalar halinde alır; sindirim sistemlerinde parçalayarak kullanırlar. Hayvanlar holozoik canlılardır. Besin çeşitlerine göre etçil (karnivor), otçul (herbivor) ve hepçil (omnivor) olarak üç gruba ayrılırlar. ​

✔ Saprofit canlılar, güçlü sindirim enzimlerine sahiplerdir. Sindirim enzimlerini hücre dışına salgılayarak organik maddelerin zardan geçebilecek boyutlara küçültürler. Daha sonra solunum metabolizmaları ile inorganik madde haline getirerek hücre dışına bırakırlar. Böylece organik maddeleri inorganik hale getirerek yeniden kullanabilir hale getirirler. Ototroflar için inorganik madde elde ederler. Madde döngülerinin gerçekleşmesinde çok büyük öneme sahiplerdir. ​ Bazı bakteri ve mantarlar saprofittir.

✔ Parazit canlılar, sindirim enzimlerine sahip olmadıklarından sindirilmiş besinlerin hazır olarak bulunduğu yerlerde yaşarlar. Başka canlıların içinde ya da üzerinde yaşayarak canlının besinlerini alırlar ve canlıya zarar verirler. Aynı zamanda patojen (hastalık yapıcı) özellik gösterirler. Bazı bakteri, protista, mantar, bitki ve hayvanlar parazittir. ​

3) Fotosentez yaparak ototrof, besinini dışarıdan hazır alarak heterotrof beslenen canlılar hem ototrof hem heterotrof canlılardır. Öglena ve böcekçil bitki en önemli örnekleridir. ​

 

Madde ve Enerji Akışı

✔ Ekosistemin biyotik faktörleri ekosistemin dengede kalmasını sağlar. Bu canlılardan herhangi birinin sayısının artması ya da azalması diğerlerini de olumlu ya da olumsuz olarak etkiler.

✔ Ekosistemdeki her canlının üretmiş olduğu organik maddeye biyomas ya da biyokütle denir.

✔ Biyokütle, bir canlıdan diğer canlıya besin yolu ile aktarılır. Bu aktarım sırasında biyokütlenin ve biyokütle içindeki kimyasal bağda bulunan enerjinin yaklaşık %90’ı kaybolur. %10’luk bir kısmı canlı vücuduna katılabilir.

✔ Ekosistemdeki madde ve enerji akışı her beslenme düzeyinde azaldığından besin piramitleri elde edilir.

✔ Besin piramidinin en altında daima ototroflar, diğer basamaklarında heterotroflar bulunur. Saprofitler ise belirli bir basamakta bulunmaz, her basamağa etki edebilirler.

✔ Piramitteki her bir basamağa trofik düzey denir.

Besin Piramidinde Aşağıdan Yukarıya Doğru Gidildikçe

✔ Canlı sayısı azalır.

✔ Biyomas azalır.

✔ Canlıların vücut büyüklüğü artar. (Genellikle)

✔ Canlıların üreme hızı azalır.

✔ Aktarılan enerji miktarı azalır.

✔ Zehirli madde birikimi artar.

Besin Zinciri

✔ Bir ekosistemde madde ve enerji akışı doğrultusunda canlıların sıralanması ile oluşan zincirdir.

Besin Ağı

✔ Birden fazla besin zincirinin kesişmesi ile oluşan karmaşık zincirdir.

Kilit Taşı Tür

✔ Besin ağındaki türler ekosistemin dengesi açısından birbirine bağımlıdır ve bazı türler bütün sistem üzerinde diğerlerinden daha fazla etki gösterirler. Besin ağındaki bu özellikteki canlılar kilit taşı türdür.

✔ Kilit taşı türün yok olması besin zincirindeki diğer canlıların yok olması ya da azalmasına yol açar.

Örnek: Denizyıldızı popülasyonunun ekosistemden çıkarılması, midye popülasyonunun kontrolsüz artmasına neden olur ve diğer birçok türü uzaklaştırır.

 

Biyolojik Birikim

✔ Besin piramidinde üreticiden tüketiciye doğru çıkıldıkça canlı vücudunda biriken zehir miktarı artar.

Sorular

1) Bir besin piramidinde aşağıdan yukarıya doğru gidildikçe aşağıdaki değişimlerden hangisi kesinlikle gerçekleşmez?

A) Biyomas miktarı azalır.

B) Birey sayısı artar.

C) Aktarılan enerji miktarı azalır.

D) Üreme hızı azalır.

E) Biyolojik birikim artar.

 

2) Aşağıda bir ekosistemdeki besin zinciri verilmiştir.

 

 

 

 

Bu ekosistemde çekirge sayısının artması sonucunda;
I. Bitki sayısı azalır.
II. Fare sayısı artar.

III. Kartal sayısı azalır.

verilen olaylardan hangisi meydana gelir?

A)Yalnız I             B) Yalnız II              C) Yalnız III
         D) I ve II                   E) II ve III

3)

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıda bir ekosistemdeki besin ağı verilmiştir.

Besin ağındaki canlılar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenemez?

A) K, karanlıkta organik madde üretebilmektedir.

B) L, otçuldur.

C) M, II. trofik düzeydedir.

D) N deki biyolojik birikim L den fazladır.

E) T, her trofik düzeyde bulunabilmektedir.

Beslenme İlişkileri - Madde ve Enerji Akışı

Sıradaki konu: Madde Döngüleri

Önceki konu: Ekolojik Terimler