BOŞALTIM SİSTEMİ - İDRAR OLUŞUMU

İDRAR OLUŞUMU

✔ İdrar oluşumu üç aşamada gerçekleştirilir.

1) Süzülme (Filtrasyon)

✔ Glomerulus kılcalları ile bowman kapsülü arasında gerçekleşir. Getirici atardamar ile gelen kan süzülerek bowman kapsülüne geçer. Geri kalanlar götürücü damar ile uzaklaştırılır. Bu damar daha sonra kılcal damar haline gelerek nefronu sarar.

KB: 70 mmHg OB: 32 mmHg

Hidrostatik Basınç: 14 mmHg (Bowman kapsülündeki su basıncı)

Süzülme: KB - (OB + HB) : 24mmHg

✔ Süzülme basıncı nedeni ile kan hücreleri, proteinler ve yağlar bowman kapsülüne geçemez. Bowman kapsülü içindeki kan plazma sıvısına benzer. Bu nedenle proteinsiz plazma da denir.

Süzülme Hızı

Süzülme basıncının artması süzülme hızını artıracaktır.

✔ Kan basıncının artması

✔ Kan akışının artması

✔ Kan miktarının artması

✔ Kılcal damarların büzülmesi

Süzülme hızını artırır.

2) Geri Emilim (Reabsorpsiyon)

✔ Bowman kapsülü içindeki bazı maddelerin aktif ya da pasif taşıma ile kılcal damarlara geri verilmesidir.

✔ Eğer geri emilim yapılamasaydı yararlı maddeler de atılırdı. Bu da kanın kimyasal yapısını bozacağından ölüm meydana gelirdi.

Glikoz ve aminoasit: Tamamı aktif taşıma ile proksimal tüpte geri emilir.

Su: Çok büyük bir kısmı ozmosla geri emilir. Su geri emilimi özellikle henle kulbunda gerçekleştirilir. Henle kulbunun inen kolu su geri emilimi yaparken çıkan kolu suya geçirgen değildir.

Mineraller: Çok büyük bir kısmı aktif ya da pasif taşıma ile geri emilir. Henle kulbunun çıkan kolunda sadece mineral geri emilimi vardır.

Üre: İdrar toplama kanalı boyunca yarısı difüzyon ile geri emilir.

Kreatin: Geri emilmez.

3) Salgılama (Aktif Boşaltım)

✔ Süzülme ile Bowman kapsülüne geçemeyen bazı ilaçlar, H+, K+, NH3, NH4 gibi maddeler nefron kanallarını saran kılcal damarlar ile nefron kanallarına geçer. Bu olaya salgılama denir.

✔ Salgılama aktif taşıma ile olur. En çok distal tüpte meydana gelir.

✔ Hasta olan bireylerde kandaki şeker ve aminoasit miktarı optimum değerin üzerindeyse salgılama ile dışarı atılabilir.

İDRARIN İÇERİĞİ

✔ İdrarın pH’ı, yenilen besinlere bağlı olarak 4,5 – 8 arasında değişir.

✔ İdrarda organik madde olarak üre, ürik asit, amonyak, kreatin, vitamin bulunur.

✔ İnorganik madde olarak sodyum, potasyum, kalsiyum, klor, fosfat ve su bulunur.

✔ Üre miktar sıralaması --> B.A > İdrar > B.T

✔ Üre yoğunluğu sıralaması --> İdrar > B.A > B.T

✔ İdrar oluşumundaki mekanizmaların seçiciliği
Salgılama > Geri Emilim > Süzülme

✔ Oksijen miktarı --> B.A > B.T

✔ Glikoz miktarı --> B.A > B.T > İdrar (Uzun süre açlık durumunda böbrek toplardamarının glikoz miktarı artar.)