DUYU ORGANLARI - BURUN - DİL - DERİ

BURUN

✔ Burun koku alma ve solunum organı olarak görev yapar.

✔ Koku alma reseptörleri her iki burun boşluğunun üst bölgesine yerleşmiştir. Bu nedenle burnun her yeri ile koku algılanmaz.

✔ Koku reseptörlerinin yerleştiği bölgeye sarı bölge denir. Buradaki reseptörler kemoreseptörlerdir.

✔ Burnun iç yüzeyinde mukus salgılayan goblet hücreleri yer alır. Mukus, burnun iç yüzeyini koruyarak koku taneciklerinin çözünmesini sağlar.

✔ Koku reseptörlerinin uyarılması ve kokunun algılanması için koku moleküllerinin mukus içinde çözünmesi gerekir. Çünkü koku reseptörleri sadece suda ya da mukusta çözünen maddelerle uyarılabilir. Mukus tabakasının grip ve nezle gibi bir hastalık nedeni artması, koku moleküllerinin reseptörlere ulaşmasına engel olur. Bu durumda koku hissedilmez.

✔ Koku reseptörlerinin uçlarında siller bulunur. Bu siller mukus içerisinde ilerler.

✔ Koku reseptörleri uzun süre aynı uyarı ile uyarıldığında bir süre sonra impuls oluşumu durur. Koku hissedilmez. Ancak, yeni bir koku geldiğinde yeni koku hissedilir.

DİL

✔ İnsanda tat alan duyu organı dildir.

✔ Tat almanın yanı sıra konuşma ve yutmada da etkilidir.

✔ Suda veya tükürükte çözünmüş besinlerin tadını almayı sağlayan kısımlar dilin üst yüzeyinde bulunur. Tat, tat alma reseptörleriyle algılanır. Bunlara tat tomurcuğu denir. Tat tomurcukları, dilin üzerini örten epitel dokuya gömülü halde bulunur. Tat tomurcukları papilla denilen yapılarda kümelenmiştir. Farklı tatları algılayan tat tomurcukları dilin belirli bölgelerinde yoğunlaşmıştır

✔ Bir maddenin tadının algılanmasında maddenin sıcaklığının, kokusunun ve görülmesinin de rolü vardır.

✔ Dil, epitel dokuya sahip olduğundan kemoreseptörlerin yanı sıra, mekanoreseptör ve termoreseptörlere de sahiptir.

DERİ

✔ Dokunma duyusu deri tarafından algılanır.

✔ Deri, epitel ve temel bağ doku olmak üzere iki farklı dokudan meydana gelmiştir.

EPİTEL DOKU

✔ Vücudun dış ve iç yüzeyini örten dokudur.

✔ Hücreler arası boşluk yok denecek kadar azdır.

✔ Kan damarı ve sinirler bulunmadığından bağ dokudan difüzyon ile beslenir.

✔ Görevlerine göre örtü, bez ve duyu epiteli olmak üzere 3 çeşit epitel doku bulunur.

Duyu Epiteli: Dış ortamdan gelen uyarıları alan özelleşmiş epitellerdir. Reseptör olarak görev yaparlar. Dilde tat, burunda koku, deride ise çeşitli mekanik etkileri algılayan epitel hücreleridir.

​

Bez Epiteli: Salgı üretip salgılayan epitel dokudur. Endokrin, ekzokrin ve karma bez şeklinde bulunabilir.

​

Örtü Epiteli: Vücudun dış ve içini örten epitel dokudur. Mekanik etki, besin emilimi ve sıcaktan ya da soğuktan koruma gibi görevleri vardır.​​​

​

TEMEL BAĞ DOKU

✔ Diğer doku ve organların arasını doldurarak diğer dokuların beslenmesini sağlar ve mekanik destek olur.

✔ Bağ doku hücreleri; hücre ara maddesi ve liflerden oluşur.

✔ Kan damarı ve sinir hücreleri bakımından zengindir.

✔ Bağışıklıkta görev yapar.

Bağ Doku Hücreleri

Fibroblast: Bağ dokusunun liflerini üreten esas hücrelerdir. Daha sonra fibrosit haline dönüşürler. Bağ dokusunun yenilenmesini ve kollajen ipliklerinin oluşmasını sağlarlar. Kemikleşme sırasında osteositlere (kemik hücresi) dönüşürler.

Mast hücreleri: Heparin ve histamin salgılarlar. Heparin, kanın damar içinde pıhtılaşmasını engeller. Histamin, kılcal damarların geçirgenliğini artırır.

Makrofaj hücreleri: Fagositoz yaparak bağışıklıkta görev alırlar.

Plazma hücreleri: Antikor üreterek bağışıklıkta görev alırlar.

Melanosit: Sitoplazmalarında melanin pigmenti bulundurduklarından bulundukları dokuya renk verir.

​

Bağ Doku Lifleri

​

Kollejen Lifler: Kollejen proteinlerinden oluşan basınca çekmeye ve gerilmeye dayanıklı ince liflerdir.

​

Elastik Lifler: Elastin proteininden oluşan uzama yetenekleri fazla olan liflerdir. Yüz, boyun derisi ve damarlarda bol miktarda bulunurlar.

​

Ağsı (Retiküler) Lifler: Kollajen liflerine bağlanmış çok ince liflerdir. Dağınık olarak iç organları sararlar.

YAĞ DOKUSU

✔ Yağ depolayan bir çeşit bağ dokudur.

✔ Hücreleri arasında kollajen ve ağsı lifler bol miktarda bulunur.

✔ Deri altında bol miktarda bulunarak ısıyı ayarlar ve derinin kurumasını engeller.

✔ Organların etrafını sararak çalışmaları sırasında birbirlerinden ve dışarıdan gelecek mekanik etkiden korurlar.

✔ Fazla yağı depoladıklarından depo besin kaynağıdırlar.

✔ ADEK vitaminlerini depolarlar.

​

İnsan derisi iki tabakadan oluşmuştur.

Üst Deri (Epidermis)

✔ Derinin üst kısmıdır.

✔ Çok katlı epitelden oluşmuştur.

​​​

Korun Tabakası: Üzeri deri bezlerinin salgıları ve keratinleşmiş (ölü hücre) hücrelerin oluşturduğu özel katman ile kaplıdır. Bu kısma korun tabakası denir. Bu tabaka deriyi dış etkenlerden ve mikroorganizmalardan korur. Kan damarı ve sinirler yer almadığından beslenmesi alt kısımdaki hücreler tarafından gerçekleştirilir.

Malpigi Tabakası: Üst derinin alt kısmında canlı hücrelerden oluşan malpigi tabakası bulunur. Bu tabakada yer alan hücreler (melanosit) melanin pigmenti üretir. Bu pigmentin miktarı derinin rengini oluşturur. Bronzlaşma durumunda bu pigmentlerin durumu derinin geçici olarak koyulaşmasına yol açar.

​

Alt Deri (Dermis)

✔ Üst derinin altında yer alır.

✔ Elastik ve kollajen bağ doku liflerinden oluşmuştur.

✔ Kan damarı, sinirler, kaslar, dokunma cisimcikleri, ter ve yağ bezleri, kıl kökleri ve lenf damarları bulunur.

✔ Bol miktarda reseptör içerir.

✔ Taşıdığı damarlar vücut ısısının ayarlanmasında ve üst derinin beslenmesinde görev alır.

✔ Düz kaslar kılların hareketinde rol oynar.

​

Deride Yer Alan Reseptörler

✔ Serbest sinir uçları:  Değme ve ağrı duyusu

✔ Merkel diskleri: Değme (anlık temas) duyusu

✔ Meissner cisimciği: Dokunma duyusu

✔ Pacini Cisimcikleri: Basınç duyusu

✔ Ruffini Cisimciği: Sıcak duyusu

✔ Krause cisimciği: Soğuk duyusu

Derinin Görevleri;

✔ Vücuda şekil ve bütünlük kazandırır.

✔ Altındaki yapıları korur.

✔ Mikroorganizmaların vücuda girmesine engel olur.

✔ Karasal hayvanlarda vücudun su kaybını engeller.

✔ Boşaltıma yardımcı olur

✔ Gaz alışverişi yaparak solunuma yardımcı olur.

✔ Vücut ısısının düzenlenmesine yardımcı olur.

✔ Bazı ilaçların emilmesini sağlar.

✔ İçerdiği pigmentlerle güneşin zararlı etkilerinden korur.