BİTKİSEL DOKULAR 2

ÖRTÜ (KORUYUCU DOKU)

✔ Bitki organlarının dış yüzeyini örter.

✔ Epidermis ve peridermis olmak üzere iki çeşittir.

1) Epidermis

✔ Otsu bitkilerin her yeri, odunsu bitkilerin ise genç gövde ve kökleri ve yaprakları örten genellikle tek katlı olan dokudur.

✔ Hücreleri klorofil taşımaz ve aralarında boşluk yoktur.

✔ Dış tarafa doğru kütin salgılarlar. Bu salgı kütikula tabakasını oluşturur. Bu tabaka su kaybını engeller. Işığa karşı geçirgendir ancak kalın olması durumunda ışık geçirgenliğini azaltarak fotosenteze olumsuz etki yapar. Kökte bulunmaz.

✔ Kurak bölge bitkilerinde kütikula kalınken nemli bölge bitkilerinde incedir.

Kutikula tabakası epidermisin farklılaşması sonucu oluşmamıştır.

​

Epidermis farklılaşması ile Oluşan Yapılar

a) Stoma

✔ Klorofil içeren iki bekçi (stoma = kilit) hücrelerinden oluşmuş yapıdır.
✔ Stoma hücreleri arasında boşluk vardır. Bu boşluğa stoma açıklığı denir. Stoma hücrelerinin stoma açıklığına bakan çeperleri daha kalın olduğundan turgor basıncı değişimine bağlı olarak açılıp kapanabilirler.
✔ Çevre şartlarına ve bitkinin ihtiyacına göre açılıp kapanarak bitkinin gerekli gaz alışverişi ve terlemesini (transpirasyon) düzenler. (Su alımı yapamazlar.)

✔ Bitki türüne ve yaşadığı ortama göre stomaların epidermis tabakasındaki yeri, konumu ve sayısı farklı olabilir.

✔ Kurak bölge bitkilerinde stoma sayısı az ve yaprağın alt yüzeyinde alt konumlu olarak bulunurlar.

✔ Nemli bölge bitkilerinde ise stoma sayısı çok ve yaprağın her iki yüzünde bulunabilir ve üst konumludur.

✔ Kök epidermisinde ve su içinde yaşayan bitkilerde ise stoma bulunmaz.

​

b) Hidatot (Su savağı)

✔ Sıvı halde su ve suda çözünmüş mineralleri atan yapıdır. Stoma gibi açılıp kapanma özelliği yoktur. Ksilemlerin dışarı açıldığı bölgelerdir. Su alımı yapmazlar.

✔ Yaprak uçlarında nadiren de yaprak yüzeylerinde bulunur.

✔ Havadaki nemin fazla, kök basıncının yüksek ve terlemenin yapılamadığı durumlarda suyun fazlası hidatotlarla dışarı atılır. Bu olaya gutasyon (damlama) denir.

✔ Genellikle nemli bölge bitkilerinde görülür.

​

c) Tüy (Trikom)

✔ Epidermis hücrelerinin dışa doğru uzayarak oluşturduğu canlı ya da ölü olabilen yapıdır.

✔ Bitkinin türüne ve yaşadığı ortama göre yapı ve görev bakımından farklılıklar gösterir.

✔ Bir tane epidermis hücresinde oluşmuşsa basit tüy;  birden fazla epidermis hücresinden oluşmuşsa bileşik tüy denir.

​

Görevleri

✔ Su kaybını azaltır.

✔ Bitkinin aşırı ısınmasını önler.

✔ Stomaların rüzgar almasını engeller.

✔ Hayvanlara karşı savunma sağlar.

✔ Bazı tüyler içerisinde aromatik bileşikler bulunur. Kokulu bitkilerin gövde yaprak ve çiçeklerinde bulunur. Bu şekilde tozlaşmaya yardımcı olur.

✔ Köklerde bulunan emici tüyler topraktan su ve suda çözünmüş minerallerin emilmesini sağlar.

​

Emergens (Diken)

✔ Epidermisin parankima hücreleri ile beraber oluşturduğu çıkıntıdır.

✔ Tüylere göre daha serttir.

✔ Hayvanlara karşı savunma yapmada kullanılır.

✔ Tohumların hayvanlara tutunarak geniş alanlara yayılmasını sağlayan emergensler de vardır.

​

2) Peridermis

✔ Bitkinin odunlaşmış gövdelerinin dışını saran koruyucu dokudur.

✔ Hücre çeperleri süberin ile dolduğundan hücre madde alışverişini yapamaz ve ölür. Bu nedenle ölü hücrelerden oluşmuştur.

✔ Kambiyumun gövdeyi kalınlaştırması sonucunda parçalanan epidermis yerine mantar kambiyumu tarafından oluşturulur.

✔ Parçalanmış epidermis hücrelerinin arasında bulunan stomaların yerini peridermis içerisinde lentisel (kovucuk) alır.

Lentisel; stoma gibi gaz alış verişinde görev alır ancak ölü hücrelerden oluştuğundan açılıp kapanma özelliği yoktur.

​

İLETİM DOKU

✔ Bitkilerde organik ve inorganik maddelerin bitkinin farklı organ ve dokularına taşınmasını sağlayan dokudur.

✔ Damarsız tohumsuz bitkiler hariç (kara yosunu) tüm bitkilerde vardır.

1) Ksilem (Odun Borusu)

✔ Bitkilerin emici tüylerle topraktan aldığı su ve minerali yapraklara ve diğer organlara taşınmasını sağlayan ölü dokudur.

✔ Trake ve trakeit hücrelerinden oluşmuştur. Trakeler büyük, trakeitler küçük borulardır. Hücreler arasındaki çeperler erimiştir. Yan çeperler kalınlaşarak boru şeklini almıştır.

✔ Gövdede içte, yaprakta dışta bulunur.

✔ Tek yönlü olarak (kökten gövdeye) madde taşınması yapar.

✔ Madde taşıması floeme göre hızlıdır.

​

Floem (Soymuk Borusu)

✔ Fotosentez sonucunda üretilmiş olan organik
maddelerin gerekli dokulara iletilmesini sağlayan canlı bir iletim
dokusudur.

✔ Kalburlu boru ve arkadaş hücrelerinden oluşmuştur. Hücreler arası çeperler tamamen erimemiştir. Kalburlu hücreler arasında kalburlu plaklar oturur.
✔ Gövdede dışta, yaprakta içte bulunmaktadır.

✔ Çift yönlü taşıma gerçekleştirir.

✔ Taşıma aktif taşıma ve pasif taşıma ile gerçekleşir. Madde hareketlerinin gerçekleşmesinde sıvı basıncı farklılığından kaynaklanır.