BİTKİSEL DOKULAR 1

BİTKİSEL DOKULAR

​

BÖLÜNÜR DOKU (MERİSTEM)

✔ Mitoz bölünme yapabilme yeteneğinde olan hücrelerin oluşturduğu dokudur.

✔ Bitkinin kalınlaşmasını ve uzamasını sağlar.

Meristem doku hücrelerinin özellikleri

✔ Hücreler arası boşluk yoktur.

✔ Farklılaşarak diğer dokuları oluştururlar.

✔ Büyümde etkili olan hormonları salgılar.

✔ Hücreleri küçük, ince çeperli, küçük kofullu, bol sitoplazmalı, ve büyük çekirdeklidir.

✔ Metabolizmaları hızlıdır.

✔ Klorofil taşımadıklarından fotosentez yapamazlar.

UÇ (APİKAL) MERİSTEM

✔ Embriyonik dönemdeki bölünme yeteneğini hayatı boyunca sürdüren meristem dokusudur.

✔ Kök, gövde ve dalların uçlarında bulunur.

✔ Bitkinin uzamasını sağlar. (Primer Büyüme)

​

YANAL (LATERAL) MERİSTEM

✔ Parankima dokusu hücrelerinin oksin ve sitokinin hormonları etkisiyle yeniden bölünme özelliği kazanması sonucu oluşmuş hücrelerin oluşturduğu dokudur.

✔ Bitkinin kalınlaşmasını sağlar.

✔ Monokotil bitkilerde bulunmaz.

Damar Kambiyumu (İç Kambiyum): Yeni iletim dokuyu oluşturarak enine kalınlaşmayı sağlar.

Mantar Kambiyumu (Fellogen = Dış Kambiyum): Damar kambiyumunun gövde içerisinde yaptığı kalınlaşma sonucunda gövdenin dış kısmındaki parçalanan epidermis yerine peridermis dokusunun oluşmasını sağlar.

Yara Kambiyumu: Bitkinin yara alan kısmının onarılmasını sağlar.

​

Sekonder Büyüme

✔ Bitkinin lateral meristem aktivitesi sayesinde kalınlaşma yapmasına sekonder büyüme denir.

✔ Sekonder büyümede damar kambiyum ve mantar kambiyumu görev alır.

✔ Odunsu ve bazı otsu bitkilerde görülür.

✔ Monokotil bitkilerde görülmez.

✔ Kök ve gövdede benzer şekilde gerçekleşir.

​

✔ Uç meristemin farklılaşması ile oluşan primer ksilem ve primer floem arasında damar kambiyumu bulunur.

✔ Damar kambiyumu yılda iki kere aktif olur. İçe doğru sekonder ksilemi dışa doğru sekonder floemi oluşturur.

✔ Çevre şartlarının daha elverişli olduğu büyüme zamanlarında oluşturulan hücreler bol sitoplazmalı, ince çeperli ve açık renkliyken, daha az elverişli olduğu zamanlardaki ise az sitoplazmalı, kalın çeperli ve koyu renklidir.

​

✔ Damar kambiyumunun aktivitesi sonucunda gövde kalınlaşır. Dıştaki epidermis dokusu parçalanır.

✔ Mantar kambiyumunun aktvitesi ile peridermis dokusu oluşturulur.

✔ Çift yıllık otsu bitkilerde mantar kambiyumu bulunmaz. Bu bitkilerde sadece damar kambiyumu bulunur. Peridermis oluşturamadıklarından 2. yılın sonunda ölürler.

✔ Meristem dokularının farklılaşarak bölünme özelliklerini kaybetmeleri sonucunda oluşmuş dokulardır. Görev ve yapılarına göre çeşitlenirler.

TEMEL DOKU

✔ Farklı özelliklere sahip parankima, kollenkima (pek doku) ve sklerankima (sert doku) dokularından oluşmuştur.

✔ Bitkilerdeki metabolik faaliyetlerin çoğundan sorumludur.

✔ Kök, gövde ve yaprakların örtü dokusu ile iletim dokusu arasını doldurmaktadır.

✔ Depolama, fotosentez yapma ve destek olma gibi görevleri de vardır.

1) PARANKİMA

✔ Canlı hücrelerdir.

✔ Genellikle bol sitoplazmalı, besin depolayabilen ve pigment taşıyabilen hücrelerdir.

✔ Bitkilerin hemen hemen bütün organlarının yapısında bulunur.

​

Görevleri bakımından 4 farklı parankima hücresi bulunur.

a) Özümleme (Asimilasyon) Parankiması

✔ Klorofil bakımından zengin olup fotosentez yapan parankimadır.

✔ Yaprak, genç gövde gibi kısımlarda bulunur. Yaprakların mezofil tabakası içinde bulunur. Palizat ve sünger parankimaları özümleme parankimalarıdır.

b) Depo Parankiması

✔ Su ve besin depolayan parankimadır.

✔ Gövde, kök, yaprak, meyve… gibi organlarda depolama yapar. Bitkinin çeşidine göre depoladığı madde değişir.

Kaktüslerde su, patateste nişasta, zeytinde yağ, nohutta protein…

c) Havalandırma Parankiması

✔ Çok sayıda hücreler arası boşluğa sahiptir.

✔ Bitkinin gaz alışverişini ve bitkinin su içerisinde dik durmasını sağlar.

✔ Özellikle oksijenin az olduğu su ve bataklık gibi bölgelerde yaşayan bitkilerde daha çok bulunur.

​

d) İletim Parankiması

✔ Özümleme parankiması ile iletim dokusu arasında madde alışverişi sağlayan parankima dokusudur.

​

2) KOLLENKİMA (PEK DOKU)

✔ Canlı hücrelerdir.

✔ Hücre çeperlerinde selüloz ve pektin birikimi olmuştur.

✔ Hücreye desteklik sağlarlar. Gerilme ve kıvrılmaya karşı çok dayanıklıdırlar.

✔ Genç bitkilerde, yapraklarda, çiçeklerde ve meyve saplarında bulunur. (Bitkinin genç kısımlarında bulunur.)

✔ Selüloz ve pektin birikimi hücrenin köşelerinde meydana gelmişse köşe kollenkiması; boyuna çeperlerinde meydana gelmişse levha kollenkiması adı verilir.

​

3) SKLERANKİMA (SERT DOKU)

✔Ölü hücrelerdir. İlk oluştuklarında canlı hücrelerdir. Daha sonra çeperde başlayan lignin birikimi nedeni ile ölerek sklerankima haline gelirler.

✔ Bitkinin yaşlanmış kısımlarında bulunur.
✔ Sklerankima hücrelerinin şekli iğ şeklinde ise bu hücrelere sklerankima lifleri denir. Demet hallinde bulunarak bitkiye desteklik sağlar. Keten, kenevir gibi bitkilerde bolca bulunur.

✔ Sklerankima hücrelerinin şekli yuvarlak ise bu hücrelere taş hücreleri denir. Bu hücrelere bitkinin kabuğunda ve tohumlarda çok rastlanır. Ayva, armut gibi bitkilerin meyvelerinde bolca bulunur.

​