Bu videoya ait PDF dosyasına buradan ulaşabilirsiniz.

pdf_sh.png

Nükleik Asitler

pdf_sh.png

ATP ve Hormon

6) NÜKLEİK ASİTLER

 

✔ Canlılarda gerçekleşen tüm hayatsal olayları denetleyen ve genetik özelliklerin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan moleküllerdir.

✔ Virüsler dahil tüm canlılarda bulunurlar.

✔ Temel yapı birimlerine NÜKLEOTİT denir.

Nükleotit

Bir nükleotit üç kısımdan oluşmuştur.
1) Organik baz
2) Pentoz
3) Fosfat (Fosforik asit)

1)Organik baz:  Yapısında C, H, O ve N atomları bulunur. Nükleotitler, içerdikleri organik baza göre isimlendirilir. Pürin ve pirimidin organik bazları olmak üzere iki çeşittir.

Pürin Bazı:  Çift halkalı iskelete sahip organik bazlardır.

Adenin (A) ve guanin (G) olmak üzere iki çeşittir.

Pirimidin Bazı: Tek halkalı iskelete sahip organik bazlardır. Timin (T), sitozin (S,C) ve urasil (U) olmak üzere üç çeşittir.

2) Pentoz: 5 karbonlu monosakkaritlerdir. Nükleik asitler içerdikleri pentoza göre isimlendirilir. (DNA ve RNA) Deoksiriboz ve riboz olmak üzere iki çeşittir.

3) Fosfat (fosforik asit): Kapalı formülü H3PO4 tür.

✔ Organik baz ile pentozun beraberce oluşturduğu yapıya ise nükleozit denir.

✔ Organik baz ile pentoz arasında glikozit bağı vardır.

✔ Pentoz ile fosfat arasında ise fosfoester bağı (ester bağı) bulunur.

DNA (DEOKSİRİBONÜKLEİKASİT)

 

✔ Temel nükleik asittir. Canlılardaki genetik özelliklerin nesilden nesile aktarılmasını sağlar.

✔ Prokaryot hücrelerin sitoplazmasında,

    Ökaryot hücrelerde çekirdek, mitokondri ve kloroplast organelinde bulunur.

✔ Yapısında adenin, guanin, sitozin ve timin organik bazları; deoksiriboz pentoz şekeri ve fosfat bulunur.

✔ Nükleotitlerin üst üste bağlanması ise fosfodiester bağı ile olur. Bir fosfodiester bağı bir nükleotidin pentozu ile diğer nükleotidin fosfatın arasında oluşturulur. Bu şekilde polinükleotit zincirleri oluşur.

✔ İki tane polinükleotit zincirinin karşılıklı yan yana gelmesi ile oluşmuştur. İki zincir birbirine hidrojen bağı ile bağlanır. Bu bağlar, zayıf bağlar olduğundan kurulumu sırası su açığa çıkmaz. Hidrojen bağları, karşılıklı gelen iki nükleotidin organik bazları arasında oluşturulur.

✔ Hidrojen bağları daima adeninin ile timin nükleotit; guaninin ile sitozin nükleotit arasında oluşur. Adenin ile timin arasında ikili, guanin ise sitozin arasında üçlü bağ kurulur.

✔ Zincirler sarmal şeklindedir. Bu nedenle ikili sarmal olarak adlandırılır.

✔ Urasil organik bazı ve riboz pentoz şekeri yapısında bulunmaz.

✔ Hücre bölünmesinin başlangıcında kendini yarı korunumlu olarak eşler. (Replikasyon)

RNA (RİBONÜKLEİKASİT)

 

✔ Protein sentezi sırasında DNA üzerindeki şifrelerden üretilerek (transkripsiyon) proteinin üretilmesini sağlayan nükleik asittir.

✔ Prokaryot hücrelerde sitoplazmada ve ribozomda;

    Ökaryot hücrelerde çekirdek, kloroplast, mitokondri, ribozom ve sitoplazmada bulunur.

✔ Yapısında adenin, guanin, sitozin ve urasil organik bazları; riboz pentoz şekeri ve fosfat bulunur.

✔ Bir tane polinükleotit zincirinden oluşmuştur.

✔ Bazı çeşitlerinde (r ve t) aynı polinükleotit zincirinin kendi üzerine katlanması sonucu hidrojen bağı bulunur.

✔ Timin organik bazı ve deoksiriboz pentoz şekeri yapısında bulunmaz.

✔ Kendisini eşleyemez. Yenisi DNA tarafından oluşturulur.

✔ Yapısında A = U ve G = S eşitliği yoktur.

RNA Çeşitleri

 

mRNA (mesajcı RNA):  DNA üzerindeki şifrenin gerekli kısmını alarak ribozoma taşıyan RNA’dır.

 

tRNA (taşıyıcı RNA): mRNA üzerindeki genetik şifreye göre aminoasitleri ribozoma taşıyan RNA’dır. Yapısındaki polinükleotit zinciri kendi üzerine katlanmalar yapar. Bu nedenle yapısında hidrojen bağı vardır.

 

rRNA (ribozomal RNA):  Ribozomun yapısına katılan RNA’dır. Çekirdekçikte üretilir. Yapısındaki polinükleotit zinciri kendi üzerine katlanmalar yapar. Bu nedenle yapısında hidrojen bağı vardır.

7) ATP

 

✔ Besinlerin solunumla parçalanması sonucunda açığa çıkan enerjinin kısa süreli depolandığı moleküldür. ATP içine yerleştirilmemiş enerji canlı tarafından kullanılamaz.

✔ Bütün hücreler kendi ATPsini kendisi üretir. Hücreden hücreye aktarımı yapılamaz ve depolanamaz.

✔ Yapısında adenin organik bazı, riboz pentoz şekeri ve 3 tane fosfat bulunur.

✔ Adenin ile ribozun birbirine bağlanmasını glikozit bağı ile gerçekleşir. Adenin ve riboz beraberce adenozin yapısını oluşturur.

✔ Adenozinle 1. fosfatın bağlanması fosfoester (ester) bağı ile gerçekleşir.

 

Adenozin + 1 fosfat: AMP
Adenozin + 2 fosfat: ADP
Adenozin + 3 fosfat: ATP

 

✔ 1-2 ve 2-3. fosfatlar arasındaki bağa yüksek enerjili fosfat bağı denir. Besinlerden açığa çıkartılan enerji bu bağlarda depolanır. ATP yapısında iki tane yüksek enerjili fosfat bağı vardır.

✔ ADP yapısına fosfat eklenerek açığa çıkan serbest enerjinin yüksek enerjili fosfat bağı içerisine hapsedilmesi ile ATP’nin üretilmesine fosforilasyon denir.

✔ ATP’nin hidroliz edilerek yüksek enerjili fosfat bağın parçalanması ile ADP ve fosfat oluşturulmasına defosforilasyon denir.

✔ AMP à ADP à ATP dönüşümü ve bunun tersi hücre içerisinde kademeli olarak gerçekleştirilir. Bu dönüşümler kademeli olarak olmasaydı (her iki  yüksek enerjili fosfat bağı  aynı anda koparılsaydı) , defosforilasyon sırasında açığa çıkan enerji hücreye zarar verirdi.

8) HORMON:

 

✔ Protein, steroit ya da aminoasit yapılı organik maddelerdir.

✔ Endokrin bez, nöron uçları ve karma bezlerden kana salgılanırlar.

✔ Canlının metabolizmasını düzenlerler.

✔ Kanda optimum düzeyde ve doğru zamanda istenilen hormon bulunmadığında canlı metabolizmasında bozukluk olur.