Önceki konu: Göz ve Burun

Duyu Organları - Kulak,  Dil,  Deri

KULAK

✔ Kulak, işitme ve dengede görev alan duyu organdır.

✔ Dıştan içe doğru üç kısımdan oluşmuştur.

1) Dış Kulak (Ses gaz ile taşınır.)

✔ Kulak kepçesi, kulak yolu ve kulak zarından oluşur.

 

Kulak kepçesi: Ses dalgalarını toplayarak, kulak yoluna iletir.

Kulak yolu: Kulak kepçesini kulak zarına bağlar. Kulak yolu içerisinde bez epiteli bulunur. Bunun salgısı kulak yolunu nemli tutar ve kulak zarının esnekliğini artırır.

Kulak zarı: Kulak yolundan gelen ses dalgalarını kuvvetlendirerek orta kulağa iletir.

 

2) Orta Kulak (Ses katı ile taşınır.)

✔ Kulak zarı ile oval pencere arasında kalan bölümdür.

✔ Çekiç – örs – üzengi kemikleri ile östaki borusundan oluşur.

 

Çekiç – örs – üzengi kemikleri: Kulak zarından gelen ses dalgalarını kuvvetlendirerek oval pencereye iletir. Bu kemikler vücudumuzun en küçük kemikleridir.

Östaki Borusu: Orta kulağı yutağa bağlayan borudur. Yutağa açıldığı yerde kapakçıklar vardır. Esneme, yutkunma ve ani basınç değişikliklerinde kapakçıklar açılır. Bu şekilde kulağın basıncını ayarlar.

3) İç Kulak (Ses sıvı ile taşınır.)

✔ Hem işitme hem de denge ile ilgili yapılar bulunur.

✔ Oval pencere ile başlar. Kendi aralarında bağlantılı birçok zar ve kemikten oluşur.

 

Salyanoz (kohlea): İç kulaktaki işitme ile ilgili kısımdır. Salyangoz içerisinde birbirlerinden zarlarla ayrılan üç kanal bulunur. Bu kanalların tepe noktaları ortaktır.

Vestibular kanal --> Tabanı oval pencereye bağlanır. İçerisinde perilenf sıvısı bulunur.

Kohlear Kanal --> Ortadadır. İçerisinde endolenf sıvısı bulunur.

Timpanik Kanal --> Tabanı yuvarlak pencereye bağlanır. İçerisinde perilenf sıvısı bulunur.

 

✔ Perilenf proteince zengin, endolenf klorca zengin bir sıvıdır.

✔ Kohlear kanal içinde işitmeyi sağlayan korti organı bulunur. Korti organının serbest ucu tüylerle kaplıdır. Bu tüylerde reseptörler bulunur. Ses dalgalarının endolenf sıvısını titreştirmesi ile tüyler titreşir ve ses algılanır

Yarım daire kanalları: İç kulaktaki denge merkezidir. İçi endolenf sıvısı ile doludur. Yarım daire kanallarının uç noktolarına ampulla denir. Yarım daire kanalları birbirine tulumcuk ile tulumcuk da kesecik ile bağlantılıdır. Kesecik ise salyangoza bağlanır. Kesecik ve tulumcuk içinde CaCO3 tan oluşmuş otolit taşları vardır. Ayrıca uçları sinir hücreleri ile bağlantılı tüylü hücreler bulunur. Bu hücreler hem endolenf sıvısı hem de otolit taşlarının hareketini algılayarak beyinciğe impulslar gönderir. Beyincik de aldığı uyarıları değerlendirerek vücudun dengesini ayarlar.

✔ İnsanda tat alan duyu organı dildir.

✔ Tat almanın yanı sıra konuşma ve yutmada da etkilidir.

✔ Suda veya tükürükte çözünmüş besinlerin tadını almayı sağlayan kısımlar dilin üst yüzeyinde bulunur. Tat, tat alma reseptörleriyle algılanır. Bunlara tat tomurcuğu denir. Tat tomurcukları, dilin üzerini örten epitel dokuya gömülü halde bulunur. Tat tomurcukları papilla denilen yapılarda kümelenmiştir. Farklı tatları algılayan tat tomurcukları dilin belirli bölgelerinde yoğunlaşmıştır

✔ Bir maddenin tadının algılanmasında maddenin sıcaklığının, kokusunun ve görülmesinin de rolü vardır.

✔ Dil, epitel dokuya sahip olduğundan kemoreseptörlerin yanı sıra, mekanoreseptör ve termoreseptörlere de sahiptir.

✔ Dokunma duyusu deri tarafından algılanır.

✔ Deri, epitel ve temel bağ doku olmak üzere iki farklı dokudan meydana gelmiştir.

 

EPİTEL DOKU

✔ Vücudun dış ve iç yüzeyini örten dokudur.

✔ Hücreler arası boşluk yok denecek kadar azdır.

✔ Kan damarı ve sinirler bulunmadığından bağ dokudan difüzyon ile beslenir.

✔ Görevlerine göre örtü, bez ve duyu epiteli olmak üzere 3 çeşit epitel doku bulunur.

 

Duyu Epiteli: Dış ortamdan gelen uyarıları alan özelleşmiş epitellerdir. Reseptör olarak görev yaparlar. Dilde tat, burunda koku, deride ise çeşitli mekanik etkileri algılayan epitel hücreleridir.

Bez Epiteli: Salgı üretip salgılayan epitel dokudur. Endokrin, ekzokrin ve karma bez şeklinde bulunabilir.

Örtü Epiteli: Vücudun dış ve içini örten epitel dokudur. Mekanik etki, besin emilimi ve sıcaktan ya da soğuktan koruma gibi görevleri vardır.

TEMEL BAĞ DOKU

✔ Diğer doku ve organların arasını doldurarak diğer dokuların beslenmesini sağlar ve mekanik destek olur.

✔ Bağ doku hücreleri; hücre ara maddesi ve liflerden oluşur.

✔ Kan damarı ve sinir hücreleri bakımından zengindir.

✔ Bağışıklıkta görev yapar.

 

Bağ Doku Hücreleri

Fibroblast: Bağ dokusunun liflerini üreten esas hücrelerdir. Daha sonra fibrosit haline dönüşürler. Bağ dokusunun yenilenmesini ve kollajen ipliklerinin oluşmasını sağlarlar. Kemikleşme sırasında osteositlere (kemik hücresi) dönüşürler.

Mast hücreleri: Heparin ve histamin salgılarlar. Heparin, kanın damar içinde pıhtılaşmasını engeller. Histamin, kılcal damarların geçirgenliğini artırır.

Makrofaj hücreleri: Fagositoz yaparak bağışıklıkta görev alırlar.

Plazma hücreleri: Antikor üreterek bağışıklıkta görev alırlar.

Melanosit: Sitoplazmalarında melanin pigmenti bulundurduklarından bulundukları dokuya renk verir.

Bağ Doku Lifleri

Kollejen Lifler: Kollejen proteinlerinden oluşan basınca çekmeye ve gerilmeye dayanıklı ince liflerdir.

Elastik Lifler: Elastin proteininden oluşan uzama yetenekleri fazla olan liflerdir. Yüz, boyun derisi ve damarlarda bol miktarda bulunurlar.

Ağsı (Retiküler) Lifler: Kollajen liflerine bağlanmış çok ince liflerdir. Dağınık olarak iç organları sararlar.

 

YAĞ DOKUSU

✔ Yağ depolayan bir çeşit bağ dokudur.

✔ Hücreleri arasında kollajen ve ağsı lifler bol miktarda bulunur.

✔ Deri altında bol miktarda bulunarak ısıyı ayarlar ve derinin kurumasını engeller.

✔ Organların etrafını sararak çalışmaları sırasında birbirlerinden ve dışarıdan gelecek mekanik etkiden korurlar.

✔ Fazla yağı depoladıklarından depo besin kaynağıdırlar.

✔ ADEK vitaminlerini depolarlar.

İnsan derisi iki tabakadan oluşmuştur.

 

Üst Deri (Epidermis)

✔ Derinin üst kısmıdır.

✔ Çok katlı epitelden oluşmuştur.

 

Korun Tabakası: Üzeri deri bezlerinin salgıları ve keratinleşmiş (ölü hücre) hücrelerin oluşturduğu özel katman ile kaplıdır. Bu kısma korun tabakası denir. Bu tabaka deriyi dış etkenlerden ve mikroorganizmalardan korur. Kan damarı ve sinirler yer almadığından beslenmesi alt kısımdaki hücreler tarafından gerçekleştirilir.

 

Malpigi Tabakası: Üst derinin alt kısmında canlı hücrelerden oluşan malpigi tabakası bulunur. Bu tabakada yer alan hücreler (melanosit) melanin pigmenti üretir. Bu pigmentin miktarı derinin rengini oluşturur. Bronzlaşma durumunda bu pigmentlerin durumu derinin geçici olarak koyulaşmasına yol açar.

Alt Deri (Dermis)

✔ Üst derinin altında yer alır.

✔ Elastik ve kollajen bağ doku liflerinden oluşmuştur.

✔ Kan damarı, sinirler, kaslar, dokunma cisimcikleri, ter ve yağ bezleri, kıl kökleri ve lenf damarları bulunur.

✔ Bol miktarda reseptör içerir.

✔ Taşıdığı damarlar vücut ısısının ayarlanmasında ve üst derinin beslenmesinde görev alır.

✔ Düz kaslar kılların hareketinde rol oynar.

Deride Yer Alan Reseptörler

✔ Serbest sinir uçları:  Değme ve ağrı duyusu

✔ Merkel diskleri: Değme (anlık temas) duyusu

✔ Meissner cisimciği: Dokunma duyusu

✔ Pacini Cisimcikleri: Basınç duyusu

✔ Ruffini Cisimciği: Sıcak duyusu

✔ Krause cisimciği: Soğuk duyusu

 

Derinin Görevleri;

✔ Vücuda şekil ve bütünlük kazandırır.

✔ Altındaki yapıları korur.

✔ Mikroorganizmaların vücuda girmesine engel olur.

✔ Karasal hayvanlarda vücudun su kaybını engeller.

✔ Boşaltıma yardımcı olur

✔ Gaz alışverişi yaparak solunuma yardımcı olur.

✔ Vücut ısısının düzenlenmesine yardımcı olur.

✔ Bazı ilaçların emilmesini sağlar.

✔ İçerdiği pigmentlerle güneşin zararlı etkilerinden korur.

Tablet Versiyonu

Özel Ders

Sorular

1) Aşağıda kulakta bulunan bazı yapılar ve bulunduğu kısımlar verilmiştir.

Yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Kulak yolu – Dış kulak

B) Çekiç Kemiği – Orta Kulak

C) Salyangoz – İç kulak

D) Östaki Borusu – İç Kulak

E) Yarım daire kanalları – İç Kulak 

 

 

2) İşitme duyusu olan kulak ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yarım daire kanalları, vücut dengesinin sağlanmasında rol oynar.

B) İç kulakta uyarı iletimi sıvılar ile gerçekleştirilir.

C) Östaki borusu, kulak zarından gelen uyarıları kuvvetlendirerek iç kulağa taşır.

D) Mekanoreseptörler korti organında yer alır.

E) Kulak yolu içindeki hücrelerin ürettiği kulak kiri kulak zarının sağlığı için gereklidir.

3) Kulak duyu organının bir sesi algılayarak sesin beyine gönderilmesi sırasında gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi baştan 4. olarak gerçekleşir?

A) Kulak kepçesinin sesleri toplayarak kulak yoluna iletmesi

B) Endolenf sıvısının titreşmesi

C) İmpulsun talamusa iletilmesi

D) Duyu sinirlerinde impuls oluşması

E) Uyarının kemik köprüde kuvvetlendirilmesi

 

4) Kulak yapısında bulunan aşağıdaki yapılardan hangisinin işitme duyusu ile ilgili görevi yoktur?

A) Perilenf sıvısı      B) Korti organı    C) Otolit taşları

              D) Üzengi Kemiği            E) Kulak zarı

5) Aşağıda canlı vücudunda bulunan reseptör çeşitleri verilmiştir.

    I: Kemoreseptör

    II. Mekanoreseptör

    III. Termoreseptör

    IV. Fotoreseptör

Verilen reseptörlerden hangisi dilde bulunur?

A) Yalnız I            B) Yalnız IV            C) II ve III
             D) III ve IV              E) I, II ve III

6) Aşağıdakilerden hangisi temel bağ dokunun görevlerinden biri değildir?

A) Bağışıklığın sağlanmasını sağlar.

B) Deri renginin oluşumunu sağlar.

C) Kanın damar dışında pıhtılaşmasını sağlar.

D) Organları mekanik etkilere karşı korur.

E) Doku ve organları birbirine bağlar.

 

 

7) I. Hormon ve enzim gibi salgı üretimi yapar.

    II. Reseptör olarak görev alır.

    III. Vücudun dış ve iç yapısını örter.

Yukarıda verilen görevlerin epitel doku çeşitleri ile doğru bir şekilde eşleştirilmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

            Örtü E.            Bez E.              Duyu E.

A)           I                        II                       III

B)           II                      III                        I

C)           II                       I                        III

D)           III                      I                         II 

E)           III                      II                        I   

 

8) Derinin,

    I. Boşaltım       

    II. Solunum         

    III. Vücut ısısı düzenleme

yukarıda verilenlerden hangileri ile ilgili görevleri vardır?

A) Yalnız II                 B) Yalnız III             C) I ve II
                  D) II ve III                     E) I, II ve III

 

9) Deride bulunan aşağıdaki reseptörlerden hangisi termoreseptördür?

A) Meisner cisimciği B) Pacini cisimciği C) Ruffini cisimciği
             D) Merkel diskleri      E) Serbest sinir uçları

 

10) İnsan derisi alt ve üst deri olmak üzere iki kısımdan oluşur. Buna göre aşağıda verilen yapılardan hangisi alt deride bulunmaz?

A) Kıl kökleri              B) Ter bezleri           C) Melanosit
                  D) Kan damarı         E) Reseptör